Ζώα και άνθρωπος… (…και τούμπαλιν!)

            Όσοι είδαν την κινηματογραφική ταινία “Η ζωή του Πι”, πολύ δε περισσότερο όσοι διάβασαν το ομώνυμο μυθιστόρημα στο οποίο βασίστηκε η ταινία, θα στάθηκαν, αναμφίβολα, στις ιδιαίτερες γνώσεις που φαίνεται να έχει ο συγγραφέας (Γιαν Μάρτελ) για τα ζώα. Κάποια αποσπάσματα από το βιβλίο είναι ιδιαίτερα χρήσιμα:

·        «Συνηθίζεται στο επάγγελμά μας να λέμε ότι το πιο επικίνδυνο ζώο στον ζωολογικό κήπο είναι ο Άνθρωπος. Σε γενικές γραμμές εννοούμε ότι η αλόγιστη αρπακτικότητα του δικού μας είδους έκανε όλο τον πλανήτη λεία μας» 

·        «Κοιτώντας ένα ζώο, κοιτάμε έναν καθρέφτη. Η εμμονή μας να θεωρούμε τον εαυτό μας το επίκεντρο των πάντων είναι η κατάρα όχι μόνο των θεολόγων αλλά και των ζωολόγων»

·        «Δε θέλω να υπερασπιστώ τους ζωολογικούς κήπους. Κλείστε τους όλους, αν θέλετε – κι ας προσευχόμαστε να επιβιώσουν τα άγρια ζώα σε ό,τι απόμεινε απ’ την άγρια φύση. Γνωρίζω ότι σήμερα οι άνθρωποι δεν εκτιμούν τους ζωολογικούς κήπους. Και η θρησκεία αντιμετωπίζει παρεμφερές πρόβλημα. Κάποιες λαθεμένες αντιλήψεις περί ελευθερίας ρίχνουν τη βαριά σκιά τους και στα δύο»

·        «Όποιος κατέχει την τέχνη και επιστήμη της ζωολογίας, γνωρίζει ότι το να καταφέρεις τα ζώα να συνηθίσουν στην ανθρώπινη παρουσία είναι το παν. Πρέπει να μειωθεί η απόσταση απόδρασης του ζώου, δηλαδή να βρεθεί η μίνιμουμ απόσταση στην οποία το ζώο θέλει να κρατήσει μακριά του ένα συγκεκριμένο εχθρό. Στην άγρια φύση ένα φλαμίνγκο δεν ενοχλείται αν βρίσκεστε τριακόσια μέτρα μακριά. Περάστε αυτό το όριο, και θα διαπιστώσετε ότι είναι ανήσυχο. Πηγαίνετε ακόμα πιο κοντά, και θα το δείτε να απομακρύνεται. Είναι μια αντίδραση φόβου. Και δε θα πάψει να αντιδρά έτσι, μέχρι να ξαναβρεθείτε στα τριακόσια μέτρα απόσταση ή μέχρι να νιώσει εξάντληση απ’ την τρεχάλα. Ανάλογα με το ζώο, δημιουργούνται και οι αποστάσεις ασφαλείας που τις οριοθετούν τα ίδια τα ζώα – το καθένα με τον τρόπο του. Οι αίλουροι κοιτάζουν, τα ελάφια ακούνε, οι αρκούδες οσμίζονται. Οι καμηλοπαρδάλεις σας επιτρέπουν έως και τριάντα μέτρα απόσταση αν είστε σε αυτοκίνητο, αλλά θα το σκάσουν απ’ τα εκατόν πενήντα μέτρα αν σας δουν πεζό»

·        «Ο θηριοδαμαστής πρέπει πάντα να συντηρεί την κυριαρχική του παρουσία, το Άλφα κεφαλαίο του Αφέντη. Έτσι και γλιστρήσει στο Βήτα, θα το πληρώσει ακριβά. Συνήθως η εχθρότητα και η επιθετικότητα των ζώων είναι ο τρόπος που εκφράζουν την κοινωνική τους ανασφάλεια. Το ζώο που σε κοιτάζει πρέπει να ξέρει ποια είναι η θέση του, αν έχει το πάνω ή το κάτω χέρι. Η κοινωνική ιεραρχία έχει τον κύριο λόγο στη ζωή του. Με βάση την ιεραρχία αυτήν αποφασίζει με ποιους θα κάνει παρέα και πώς. Πού και πότε θα φάει. Πού ξεκουράζεται. Πού πίνει, και τα λοιπά. Μέχρι να σιγουρευτεί για τον ιεραρχικό του βαθμό, το ζώο βιώνει ανυπόφορη αναρχία. Αισθάνεται νευρικότητα, άγχος, κίνδυνο. Ευτυχώς για το θηριοδαμαστή, οι αποφάσεις για την κοινωνικά ύψιστη ιεραρχία ανάμεσα στα ζώα δεν περιορίζονται μόνο στη σωματική δύναμη. Ο Χέντιγκερ (1950) λέει: “Κατά τη συνάντηση δύο πλασμάτων, αυτό που καταφέρνει να τρομάξει τον αντίπαλό του αναγνωρίζεται ως κοινωνικά ανώτερο, με αποτέλεσμα αυτού του είδους οι κοινωνικές αποφάσεις να μην προέρχονται πάντα από μάχες. Σε μερικές περιπτώσεις αρκεί μια απλή συνάντηση”. Σοφά λόγια. Ο κύριος Χέντιγκερ υπήρξε επί πολλά χρόνια διευθυντής ζωολογικού κήπου, αρχικά στη Βασιλεία και έπειτα στη Ζυρίχη. Ήταν βαθύς γνώστης της νοοτροπίας των ζώων. Πρόκειται για αντιπαράθεση δύο δυνάμεων: πνευματικής και σωματικής. Η υπεροχή του θηριοδαμαστή είναι ψυχολογική. Ξένο περιβάλλον, περήφανη στάση του Αφέντη, ψυχραιμία και αυτοέλεγχος, διαπεραστικό βλέμμα κατευθείαν στα μάτια του ζώου, άφοβος βηματισμός, αλλόκοτος βρυχηθμός (έτσι εκλαμβάνει τον ήχο του μαστίγιου ή το σφύριγμα) – τέτοια στοιχεία πλημμυρίζουν το μυαλό του ζώου με φόβο και αμφιβολίες, του διευκρινίζουν τη θέση του, το ενημερώνουν  για το βαθμό του στην ιεραρχία. Ικανοποιημένος ο κύριος Νούμερο Δύο κάθεται στα πισινά του πόδια, και ο κύριος Νούμενο Ένα στρέφεται προς τους θεατές και φωνάζει: “Αρχίζει η παράσταση! Και τώρα, κυρίες και κύριοι, μέσα από στεφάνια αληθινής φωτιάς…”»

Το τελευταίο πιστεύουμε πως αφορά και τις σχέσεις (πολιτικές / εξουσιασμού) μεταξύ των ανθρώπων…

Ήταν Άνθρωπος!

Με την πρώτη ματιά έβλεπε κανείς απλώς μια γριούλα. Έσερνε τα βήματά της στο χιόνι, μόνη, παρατημένη, με σκυμμένο κεφάλι. Όσοι περνούσαν από το πεζοδρόμιο της πόλης αποτραβούσαν το βλέμμα τους, για να μη θυμηθούν ότι τα βάσανα και οι πόνοι δεν σταματούν όταν γιορτάζουμε Χριστούγεννα.

Ένα νέο ζευγάρι μιλούσε και γελούσε με τα χέρια γεμάτα από ψώνια και δώρα και δεν πρόσεξαν τη γριούλα. Μια μητέρα με δυο παιδιά βιάζονταν να πάνε στο σπίτι της γιαγιάς. Δεν έδωσαν προσοχή. Ένας παπάς είχε το νου του σε ουράνια θέματα και δεν την πρόσεξε.

Αν πρόσεχαν όλοι αυτοί, θα έβλεπαν ότι η γριά δεν φορούσε παπούτσια. Περπατούσε ξυπόλητη στον πάγο και το χιόνι. Με τα δυο της χέρια η γριούλα μάζεψε το χωρίς κουμπιά παλτό της στο λαιμό. Φορούσε ένα χρωματιστό φουλάρι στο κεφάλι· σταμάτησε στη στάση σκυφτή και περίμενε το λεωφορείο. Ένας κύριος που κρατούσε μια σοβαρή τσάντα περίμενε κι αυτός στη στάση, αλλά κρατούσε μια απόσταση. Μια κοπέλα περίμενε κι αυτή, κοίταξε πολλές φορές τα πόδια τής γριούλας, δεν μίλησε.

Ήρθε το λεωφορείο και η γριούλα ανέβηκε αργά και με δυσκολία. Κάθησε στο πλαϊνό κάθισμα, αμέσως πίσω από τον οδηγό. Ο κύριος και η κοπέλα πήγαν βιαστικά προς τα πίσω καθίσματα. Ο άντρας που καθόταν δίπλα στη γριούλα στριφογύριζε στο κάθισμα κι έπαιζε με τα δάχτυλά του. «Γεροντική άνοια», σκέφτηκε. Ο οδηγός είδε τα γυμνά πόδια και σκέφτηκε: «Αυτή η γειτονιά βυθίζεται όλο και πιο πολύ στη φτώχεια. Καλύτερα να με βάλουν στην άλλη γραμμή, της λεωφόρου». Ένα αγοράκι έδειξε τη γριά. «Κοίταξε, μαμά, αυτή η γριούλα είναι ξυπόλυτη». Η μαμά ταράχτηκε και του χτύπησε το χέρι. «Μη δείχνεις τους ανθρώπους, Αντρέα! Δεν είναι ευγενικό να δείχνεις». «Αυτή θα έχει μεγάλα παιδιά», είπε μια κυρία που φορούσε γούνα. «Τα παιδιά της πρέπει να ντρέπονται». Αισθάνθηκε ανώτερη, αφού αυτή φρόντισε τη μητέρα της.

Μια δασκάλα στη μέση του λεωφορείου στερέωσε τα δώρα που είχε στα πόδια της. «Δεν πληρώνουμε αρκετούς φόρους, για να αντιμετωπίζονται καταστάσεις σαν αυτές;» είπε σε μια φίλη της που ήταν δίπλα της. «Φταίνε οι δεξιοί», απάντησε η φίλη της. «Παίρνουν από τους φτωχούς και δίνουν στους πλούσιους». «Όχι, φταίνε οι άλλοι», μπήκε στη συζήτηση ένας ασπρομάλλης. Με τα προγράμματα πρόνοιας κάνουν τους πολίτες τεμπέληδες και φτωχούς». «Οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν να αποταμιεύουν», είπε ένας άλλος που έμοιαζε μορφωμένος. «Αν αυτή η γριά αποταμίευε όταν ήταν νέα, δεν θα υπέφερε σήμερα». Και όλοι αυτοί ήταν ικανοποιημένοι για την οξύνοιά τους που έβγαλε τέτοια βαθιά ανάλυση.

Αλλος ένας έμπορος αισθάνθηκε προσβολή από τις εξ αποστάσεως μουρμούρες των συμπολιτών του. Έβγαλε το πορτοφόλι του και τράβηξε ένα εικοσάρι. Περπάτησε στο διάδρομο και το έβαλε στο τρεμάμενο χέρι της γριούλας. «Πάρε, κυρία, να αγοράσεις παπούτσια». Η γριούλα τον ευχαρίστησε κι εκείνος γύρισε στη θέση του ευχαριστημένος, που ήταν άνθρωπος της δράσης.

Μια καλοντυμένη κυρία τα πρόσεξε όλα αυτά και άρχισε να προσεύχεται από μέσα της. «Κύριε, δεν έχω χρήματα. Αλλά μπορώ νΌ απευθυνθώ σε σένα. Εσύ έχεις μια λύση για όλα. Όπως κάποτε έριξες το μάννα εξ ουρανού, και τώρα μπορείς να δώσεις ό,τι χρειάζεται η κυρούλα αυτή για τα Χριστούγεννα».

Στην επόμενη στάση ένα παληκάρι μπήκε στο λεωφορείο. Φορούσε ένα χοντρό μπουφάν, είχε ένα καφέ φουλάρι και ένα μάλλινο καπέλο που κάλυπτε και τα αυτιά του. Ένα καλώδιο συνέδεε το αυτί του με μια συσκευή μουσική. Ο νέος κουνούσε το σώμα του με τη μουσική που άκουε. Πήγε και κάθισε απέναντι στη γριούλα. Όταν είδε τα ξυπόλυτα πόδια της, το κούνημα σταμάτησε. Πάγωσε. Τα μάτια του πήγαν από τα πόδια της γιαγιάς στα δικά του. Φορούσε ακριβά ολοκαίνουργια παπούτσια. Μάζευε λεφτά αρκετό καιρό για να τα αγοράσει και να κάνει εντύπωση στην παρέα. Το παληκάρι έσκυψε και άρχισε να λύνει τα παπούτσια του. Έβγαλε τα εντυπωσιακά παπούτσια και τις κάλτσες. Γονάτισε μπροστά στη γριούλα. «Γιαγιά, είπε, βλέπω ότι δεν έχεις παπούτσια. Εγώ έχω κι άλλα». Προσεκτικά κι απαλά σήκωσε τα παγωμένα πόδια και της φόρεσε πρώτα τις κάλτσες κι ύστερα τα παπούτσια του. Η γριούλα τον ευχαρίστησε συγκινημένη.

Τότε το λεωφορείο έκανε πάλι στάση. Ο νέος κατέβηκε και προχώρησε ξυπόλυτος στο χιόνι. Οι επιβάτες μαζεύτηκαν στα παράθυρα και τον έβλεπαν καθώς βάδιζε προς το σπίτι του. «Ποιος είναι;», ρώτησε ένας. «Πρέπει να είναι άγιος», είπε κάποιος. «Πρέπει να είναι άγγελος», είπε ένας άλλος. «Κοίτα! Έχει φωτοστέφανο στο κεφάλι!» φώναξε κάποιος. «Είναι ο Χριστός!» είπε η ευσεβής κυρία. Αλλά το αγοράκι, που είχε δείξει με το δάχτυλο τη γιαγιά, είπε: Όχι, μαμά τον είδα πολύ καλά. Ήταν ΑΝΘΡΩΠΟΣ».

(Από την Ξένια Σώντερς)

ΠΗΓΗ:

http://www.antikleidi.com/2011/12/27/was-a-man/

Το πείραμα του Μίλγκραμ

            Το πείραμα του Μίλγκραμ είναι ένα από τα πιο γνωστά αντιδεοντολογικά πειράματα της ψυχολογίας, ουσιαστικά μια «φάρσα» που ξεγύμνωσε την ανθρώπινη ψυχή.

Το 1961, ο είκοσι εφτάχρονος Στάνλει Μίλγκραμ, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας στο Γέιλ, αποφάσισε να μελετήσει την υπακοή στην εξουσία. Είχαν περάσει λίγα μόνο χρόνια από τα φρικτά εγκλήματα των Ναζί και γινόταν μια προσπάθεια κατανόησης της συμπεριφοράς των απλών στρατιωτών και αξιωματικών των SS, οι οποίοι είχαν εξολοθρεύσει εκατομμύρια αμάχων. Η ευρέως αποδεκτή εξήγηση -πριν το πείραμα του Μίλγκραμ- ήταν η αυταρχική τευτονική διαπαιδαγώγηση και η καταπιεσμένη -κυρίως σεξουαλικά- παιδική ηλικία των Γερμανών. Όμως ο Μίλγκραμ ήταν κοινωνικός ψυχολόγος και πίστευε ότι αυτού του είδους η υπακοή -που οδηγεί στο έγκλημα- δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα μόνο της προσωπικότητας, αλλά περισσότερο των πιεστικών συνθηκών. Και το απέδειξε κάνοντας τη «φάρσα» του.

Τα υποκείμενα του πειράματος ήταν εθελοντές, κυρίως φοιτητές, οι οποίοι καλούνταν έναντι αμοιβής να συμμετέχουν σε ένα ψυχολογικό πείραμα σχετικό με τη μνήμη. Χώριζε τους φοιτητές σε ζεύγη και -μετά από μια εικονική κλήρωση- ο ένας έπαιρνε το ρόλο του «μαθητευομένου» και ο άλλος του «δασκάλου».

Ο έκπληκτος «μαθητευόμενος» δενόταν χειροπόδαρα σε μια ηλεκτρική καρέκλα και του περνούσαν ηλεκτρόδια σε όλο το σώμα. Έπειτα του έδιναν να μάθει δέκα ζεύγη λέξεων. Ο «δάσκαλος», από την άλλη, καθόταν μπροστά σε μια κονσόλα ηλεκτρικής γεννήτριας.

Μπροστά του δέκα κουμπιά με ενδείξεις: «15 βολτ, 30 βολτ, 50 βολτ κλπ.» Το τελευταίο κουμπί έγραφε: «450 βολτ. Προσοχή! Κίνδυνος!» Πίσω από το «δάσκαλο» στεκόταν ο πειραματιστής, ο υπεύθυνος του πειράματος.

«Θα λέτε την πρώτη λέξη από τα ζεύγη στο μαθητευόμενο. Αν κάνει λάθος θα σηκώσετε το πρώτο μοχλό και θα υποστεί ένα ηλεκτροσόκ 15 βολτ. Σε κάθε λάθος θα σηκώνετε τον αμέσως επόμενο μοχλό», λέει ο πειραματιστής και ο «δάσκαλος» αισθάνεται ήδη καλά που δεν του έτυχε στην κλήρωση ο άλλος ρόλος.

Το πείραμα ξεκινάει. Ο «δάσκαλος» λέει τις λέξεις από το μικρόφωνο. Ο «μαθητευόμενος», ήδη τρομαγμένος, απαντάει σωστά, αλλά όχι για πολύ. Μόλις κάνει το πρώτο λάθος ο «δάσκαλος» γυρνάει να κοιτάξει τον πειραματιστή. Εκείνος του λέει να προχωρήσει στο πρώτο ηλεκτροσόκ. Ο «δάσκαλος» υπακούει. 15 βολτ δεν είναι πολλά, αλλά ο «μαθητευόμενος» έχει αλλάξει ήδη γνώμη. Παρ' όλα αυτά απαντάει σωστά σε άλλη μια ερώτηση, αλλά στο επόμενο λάθος δέχεται 30 βολτ.

«Αφήστε να φύγω», λέει ο «μαθητευόμενος» που δεν μπορεί να λυθεί. «Δε θέλω να συμμετάσχω σε αυτό το πείραμα.» Ο «δάσκαλος» κοιτάει τον πειραματιστή. Εκείνος του κάνει νόημα να συνεχίσει.

Τα βολτ αυξάνονται και τώρα πια ο πόνος είναι εμφανής στο πρόσωπο του «μαθητευόμενου», που εκλιπαρεί να τον αφήσουν ελεύθερο. Στα 200 βολτ ταρακουνιέται ολόκληρος. Ο «δάσκαλος» πριν κάθε ηλεκτροσόκ γυρνάει να κοιτάξει τον πειραματιστή. Εκείνος, με σταθερή φωνή, του λέει ότι το πείραμα πρέπει να συνεχιστεί. Ο «δάσκαλος» συνεχίζει να βασανίζει έναν άγνωστο, έναν απλό φοιτητή που κλαίει, ζητάει τη βοήθεια του Θεού και παρακαλεί να τον λυπηθούν. Δεν μπορεί πια να απαντήσει στις ερωτήσεις, αλλά ο πειραματιστής λέει στο «δάσκαλο»:

«Τη σιωπή την εκλαμβάνουμε ως αποτυχημένη απάντηση και συνεχίζουμε με την τιμωρία.»

Στα 345 βολτ ο «μαθητευόμενος» τραντάζεται ολόκληρος, ουρλιάζει και χάνει τις αισθήσεις του.

Ο «δάσκαλος», ιδρωμένος και με τα χέρια του να τρέμουν, κοιτάει τον πειραματιστή.

«Μην ανησυχείτε», λέει εκείνος, «το πείραμα είναι απολύτως ελεγχόμενο. Συνεχίστε με τον τελευταίο μοχλό.»

«Μα είναι λιπόθυμος», λέει ο «δάσκαλος».

«Δεν έχει καμιά σημασία. Το πείραμα πρέπει να ολοκληρωθεί. Συνεχίστε με τον τελευταίο μοχλό.»

Πόσοι από τους εθελοντές έφτασαν ως τον τελευταίο μοχλό;

Πριν ξεκινήσει το πείραμα του ο Μίλγκραμ είχε κάνει μια «δημοσκόπηση» ανάμεσα στους ψυχιάτρους και στους ψυχολόγους, ρωτώντας τους τι ποσοστό των εθελοντών θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό.Σχεδόν όλοι απάντησαν ότι κανείς δε θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό, πέρα ίσως από κάποια άτομα με κρυπτοσαδιστικές τάσεις, καθαρά παθολογικές.

Δυστυχώς έκαναν λάθος.

Μόλις το 5% των «δασκάλων» αρνήθηκαν εξ' αρχής να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο πείραμα και αποχώρησαν -συνήθως βρίζοντας τον πειραματιστή. Το υπόλοιπο 95% προχώρησε πολύ το πείραμα, πάνω από τα 150 βολτ. Και το 65%. Έφτασε μέχρι τον τελευταίο μοχλό, τα πιθανότατα θανατηφόρα 450 βολτ!

Που έγκειται η φάρσα;

Ο «μαθητευόμενος» δεν ήταν φοιτητής, αλλά ηθοποιός, που είχε προσληφθεί από το Μίλγκραμ για αυτόν ακριβώς το «ρόλο». Δεν υπήρχε ηλεκτρισμός ούτε ηλεκτροσόκ. Ο ηθοποιός υποκρινόταν. Το μοναδικό πειραματόζωο ήταν ο «δάσκαλος».  Όμως τα αποτελέσματα ήταν αληθινά: Το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων θα υπακούσει και θα βασανίσει -ίσως και θα σκοτώσει- έναν άγνωστο του, αρκεί να δέχεται εντολές από κάποιον με κύρος (στην προκειμένη περίπτωση επιστημονικό) και ταυτόχρονα να αισθάνεται ότι δεν τον βαρύνει η ευθύνη για ό,τι συμβεί -αφού εκείνος «απλά ακολουθούσε τις διαταγές».  Και φυσικά οι περισσότεροι από εμάς θα σκεφτούν όταν μάθουν για αυτό το πείραμα: «Εγώ αποκλείεται να έφτανα ως τον τελευταίο μοχλό.»

Όμως δείτε τι συμβαίνει στην κοινωνία μας, κάθε μέρα, με απλά, τυχαία παραδείγματα.

Ο υπάλληλος της ΔΕΗ που δέχεται να κόψει το ρεύμα από έναν άνεργο ή άπορο, ξέροντας ότι έτσι τον ταπεινώνει, τον υποβάλει σε ένα διαρκές βασανιστήριο και πιθανότατα θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του, ανήκει στο 65% του τελευταίου μοχλού. Και δεν είναι καθόλου κρυπτοσαδιστής. Απλά ακολουθάει τις εντολές που του έδωσαν.

Ο υπάλληλος του σούπερ-μάρκετ που σου δίνει το χαλασμένο ψάρι και σε διαβεβαιώνει ότι είναι φρέσκο (μιλώ εξ' ιδίας πείρας, ως αγοραστής) δε σε μισεί, παρότι γνωρίζει ότι μπορεί να πάθεις και δηλητηρίαση. Απλώς ακολουθάει εντολές.  Ο αστυνομικός ο οποίος ραντίζει με χημικά τους διαδηλωτές δεν είναι κρυπτοσαδιστής -αν και πολλοί θα διαφωνήσουν στο συγκεκριμένο παράδειγμα. Απλώς κάνει τη δουλειά του. Ο υπάλληλος της εφορίας ή της τράπεζας που υπογράφει την κατάσχεση κάποιου σπιτιού για 1.000 ευρώ χρέος, θα έφτανε ως τον τελευταίο μοχλό στο πείραμα. Γιατί υπακούει.

Αν όμως δούμε το πείραμα του Μίλγκραμ από την ανθρωπιστική-ηθική του πλευρά (από την πλευρά του 5% που αρνήθηκε να υπακούσει) θα καταλάβουμε ότι κανένας δεν είναι άμοιρος ευθυνών. Αν σε διατάζουν να κάνεις κάτι που προκαλεί κακό στον άλλον, στο συμπολίτη σου, σε έναν άνθρωπο (ή σε ένα ζώο, αλλά αυτό περιπλέκει πολύ τα πράγματα, εφόσον συνεχίζουμε να τρώμε κρέας), πρέπει να αρνηθείς να υπακούσεις, ακόμα κι αν χάσεις το μπόνους παραγωγικότητας, την προαγωγή, την επανεκλογή, τη δουλειά σου.

Μόνο όταν θα είμαστε έτοιμοι να αρνηθούμε να υπακούσουμε στις «μικρές» και καθημερινές εντολές βίας -με τις οποίες οι περισσότεροι ασυνείδητα συμμορφωνόμαστε, μόνο όταν θα είμαστε έτοιμοι να προβούμε σε μια γενικευμένη και μέχρι τέλους πολιτική, κοινωνική, καταναλωτική ανυπακοή, μόνο όταν μάθουμε να συμπεριφερόμαστε ως αυτεξούσιοι άνθρωποι και όχι ως ανεύθυνοι υπάλληλοι, μόνο τότε θα μπορέσουμε να γκρεμίσουμε κάθε δύναμη που θέλει υπάνθρωπους, υπάκουους και υπόδουλους.

Και μια τελευταία παρατήρηση:

Τα υποκείμενα του πειράματος του Μίλγκραμ, οι εθελοντές φοιτητές, μάθαιναν από εκείνον ποιος ήταν ο στόχος του πειράματος. Μάθαιναν ότι ο «μαθητευόμενος» ήταν ηθοποιός και ότι δεν είχε ποτέ υποστεί ηλεκτροσόκ. Ο Μίλγκραμ το έκανε αυτό για να τους ανακουφίσει, αλλά πέτυχε το ακριβώς αντίθετο. Αυτοί οι άνθρωποι, ειδικά το 65% που είχε φτάσει ως τον τελευταίο μοχλό, πέρασαν την υπόλοιπη ζωή τους κυνηγημένοι από τις Ερινύες της πράξης τους. Γιατί συνειδητοποίησαν ότι δεν ήταν τόσο αθώοι και τόσο «καλοί» όσο ήθελαν να πιστεύουν για τον εαυτό τους.

ΠΗΓΗ:

http://gr.news.yahoo.com/το-πειραμα-του-μιλγκραμ.html

«Change for a dollar» [Από το blog “Roadartist”]

Μια μικρού μήκους ταινία, που δείχνει πόσο θ' άλλαζε η καθημερινότητα με μικρές απλές πράξεις αλληλεγγύης. Παρακολουθήστε έναν άνδρα, ο οποίος επηρεάζει τις ζωές πολλών ανθρώπων με μόλις ένα δολάριο. 

            Ας μην έχουμε αυταπάτες. Το μόνο που μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας είναι η αγάπη, η συμπόνια, η αλληλεγγύη, ο σεβασμός, η συντροφικότητα. 

            Το φίλμ "Change for a dollar" έχει γυριστεί από τη Sharon Wright, με σκοπό να εμπνεύσει τους ανθρώπους. Αν μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε την αξία της ανθρωπιάς, της αλληλεγγύης, τότε θα έχει πετύχει το σκοπό του. 

* (Λογοπαίγνιο με τη λέξη change = ψιλά, νομίσματα αλλά και αλλαγή). 

Αξίζει να τη δείτε! Change for a Dollar 

ΠΗΓΗ:

http://roadartist.blogspot.gr/2012/08/change-for-dollar.html

Ευτυχία είναι ένα ζευγάρι χέρια...

ΠΗΓΗ:

http://misha.pblogs.gr/2012/02/eytyhia-einai-ena-zefgari-heria.html

«Το αλφαβητάρι της φιλίας!»

Ο Αληθινός φίλος . . .

(Α) λλοιώνει το θυμό σου

(Β) οηθάει όποτε και όταν τον χρειαστείς

(Γ) αληνεύει τις ταραχές σου

(Δ) ωρίζει ακατάπαυστα πράγματα και συναισθήματα

(Ε) λευθερώνει αισθήματα αγάπης και χαράς

(Ζ) ωντανεύει την ζωή σου

(Ή) λιος είναι σε περιόδους θλίψεων

(Θ) υσίες κάνει για να σ΄έχει στο πλευρό του

(Ι) λαρότητα εκπέμπει όταν σε κοιτάει

(Κ) ολυμπάει στις τρικυμίες της ζωής μαζί σου

(Λ) ιώνει την μοναξιά απο την ζωή σου

(Μ) οιράζεται τα όνειρα μαζί σου

(Ν) ιώθει τον πόνο σου

(Ξ) εχνάει την άσχημη συμπεριφορά σου

(Ο) ραματίζεται την πληρότητα σου

(Π) ροσφέρει την καρδιά του

(Ρ) ωμαλαία σε υπερασπίζεται

(Σ) υγχωρεί τα λάθη σου

(Τ) ρέφει το πνεύμα σου

(Υ) πολογίζει σε εσένα

(Φ) ωνάζει όταν δεν θέλεις να ακούσεις

(Χ) αίρεται όταν προοδεύεις

(Ψ) ηλά κοιτά για να σε συναντήσει

(Ω) ! φίλε της καρδιάς μου , πόσο στ΄ αλήθεια κοντά Στο Θεό κατοικείς ( ; ) !

[αρχιμ. Δαμιανός Ζαφείρης]

ΠΗΓΗ:

http://odevontas.blogspot.com/2010/11/blog-post_02.html

«Ψιθυριστά!»

Μια μέρα, ένας σοφός έκανε την παρακάτω ερώτηση στους μαθητές του:

-"Γιατί οι άνθρωποι ουρλιάζουν όταν εξοργίζονται;"

-"Γιατί χάνουν την ηρεμία τους" , απάντησε ο ένας.

-"Μα γιατί πρέπει να ξεφωνίζουν παρότι ο άλλος βρίσκεται δίπλα τους;" , ξαναρωτά ο σοφός.

-" Ξεφωνίζουμε, όταν θέλουμε να μας ακούσει ο άλλος " , είπε ένας άλλος μαθητής .

Και ο δάσκαλος επανήλθε στην ερώτηση:

-"Μα τότε δεν είναι δυνατόν να του μιλήσει με χαμηλή φωνή;

Διάφορες απαντήσεις δόθηκαν αλλά... καμιά δεν ικανοποίησε τον δάσκαλο...

-"Ξέρετε γιατί ουρλιάζουμε κυριολεκτικά όταν είμαστε θυμωμένοι; Γιατί όταν θυμώνουν δυό άνθρωποι, οι καρδιές τους απομακρύνονται πολύ...
και για να μπορέσει ο ένας να ακούσει τον άλλο θα πρέπει να φωνάξει δυνατά, για να καλύψει την απόσταση.. Όσο πιο οργισμένοι είναι, τόσο πιό δυνατά θα πρέπει να φωνάξουν για ν'ακουστούν. Ενώ αντίθετα τι συμβαίνει όταν είναι ερωτευμένοι; Δεν έχουν ανάγκη να ξεφωνήσουν, κάθε άλλο, μιλούν σιγανά και τρυφερά.. Γιατί; Επειδή οι καρδιές τους είναι πολύ πολύ κοντά. Η απόσταση μεταξύ τους είναι ελάχιστη. Μερικές φορές είναι τόσο κοντά που δεν χρειάζεται ούτε καν να μιλήσουν... παρά μονάχα ψιθυρίζουν. Και όταν η αγάπη τους είναι πολύ δυνατή δεν είναι αναγκαίο ούτε καν να μιλήσουν, τους αρκεί να κοιταχθούν. Έτσι συμβαίνει όταν δυό άνθρωποι που αγαπιούνται πλησιάζουν ο ένας προς τον άλλον.

Στο τέλος ο Σοφός είπε συμπερασματικά:

-"Οταν συζητάτε μην αφήνετε τις καρδιές σας να απομακρυνθούν,
μην λέτε λόγια που σαν απομακραίνουν, γιατί θα φτάσει μια μέρα που η απόσταση θα γίνει τόσο μεγάλη που δεν θα βρίσκουν πιά τα λόγια σας το δρόμο του γυρισμού".

ΠΗΓΗ:

http://odevontas.blogspot.com/2010/10/blog-post_14.html

«Διαλεκτικός νόμος στην πράξη…»

Δύο ζητιάνοι ζούσαν έξω από ένα χωριό, μέσα στο δάσος. Ο ένας ήταν τυφλός και ο άλλος δεν είχε πόδια. Μία μέρα, το δάσος έπιασε φωτιά. Βεβαίως ήταν ανταγωνιστές. Έκαναν και οι δύο τη ίδια δουλειά, ζητιάνευαν από τους ίδιους ανθρώπους και ο καθένας τους ήταν συνεχώς θυμωμένος με τον άλλο. Όχι μόνο δεν ήταν φίλοι, αλλά ένιωθαν έχθρα και δεν μιλούσαν μεταξύ τους. Τώρα όμως βρισκόταν σε έκτακτη ανάγκη. Ο τυφλός είπε στον άνθρωπο που δεν είχε πόδια: «Ο μόνος τρόπος να ξεφύγουμε από δω, είναι με το να σε πάρω στους ώμους μου. Χρησιμοποίησε εσύ τα πόδια μου και εγώ θα χρησιμοποιήσω τα μάτια σου, Αυτό είναι ο μόνος τρόπος για να σωθούμε». Και αυτό ακριβώς έκαναν. Έτσι παράτησαν την έχθρα τους, έγιναν φίλοι και έσωσαν τη ζωή τους.

Αυτό είναι ένα ανατολίτικο παραμύθι. Και μιλάει για τη νόηση και τη καρδιά σου. Δεν έχει να κάνει με ζητιάνους, έχει να κάνει με σένα. Δεν έχει να κάνει με δάση που καίγονται, έχει να κάνει με σένα. Εσύ είσαι εκείνος που καίγεται.

Καρκινικά κύτταρα στην κοινωνία

“Όταν ένα κύτταρο δεν έχει εσώτερη αρμονία ή άνεση , έστω κι αν όλα τ' άλλα εσώτερα τμήματα υπάρχουν εκεί μέσα στις σωστές αναλογίες, αυτό το ιδιαίτερο κύτταρο θα συμπεριφέρεται μ' ένα δυσαρμονικό τρόπο και θα επηρεάζει το όλο σύνολο που το περιέχει. Έτσι, ένα κύτταρο με μια απουσία άνεσης, ένα αρρωστημένο κύτταρο, στερείται αναφοράς προς το σύνολο, συμπεριλαμβανόμενου και του εαυτού του. Ένα αρρωστημένο κύτταρο στερείται εσώτερης άνεσης ή αρμονίας ή αγάπης ή όπως κι αν επιλέξουμε να το ονομάσουμε αυτό. Αυτό το κύτταρο δεν έχει κανένα απολύτως σημείο αναφοράς με το όλον, με το ατομικό πρόσωπο. Κατά συνέπεια, καταστρέφει το κάθε τι στο δρόμο του με το ν' αρνιέται να συνεργαστεί με το πλαϊνό του κύτταρο, μέχρι που καταστρέφει το όλο, και σαν αποτέλεσμα καταστρέφει τον εαυτό του. Αυτά που έχω μόλις περιγράψει είναι η διεργασία ενός καρκίνου μέσα στο σώμα. Είναι ένας οργανισμός χωρίς αναφορά προς το όλον , που δε συνεργάζεται με τα άλλα κύτταρα, και τελικά σκοτώνει το όλον και τον εαυτό του, τοποθετώντας τον εαυτό του πάνω σ ένα δρόμο προς την ίδια του την καταστροφή” [Γουέιν Ντύερ, Πίστεψέ το και θα το δεις, σελ. 115 παρ.3-4]

“Το κάθε κύτταρο μέσα σε οποιαδήποτε μονάδα πρέπει να έχει ένα βαθμό αυτονομίας με σκοπό να νιώθει ότι είναι σημαντικό σαν άτομο. Γιατί, αν ένα κύτταρο στραβώσει, μπορεί να συμβάλει στην κατάπτωση όλης της μονάδας. Ενώ, αν ένα κύτταρο έχει μέσα του αρμονία, συμβάλλει στην υγεία ολόκληρης της μονάδας. Ο ατομικισμός κι η αίσθηση ολότητας μόνο επιφανειακά μοιάζουν σαν αμοιβαία αποκλειστικές έννοιες. Το να βιώνεις το παράδοξο και να κατανοείς, ότι δυο επιφανειακά αντίθετα λειτουργούν πάντα μέσα σ' ένα αρμονικό σύνολο, είναι κάτι που ισοδυναμεί με το φωτισμό του μυαλού. Καταβάλλετε κάθε προσπάθεια να στέλνετε προς τα έξω αγάπη, απαντώντας στο μίσος. Αυτό ήταν το μήνυμα του Χριστού. Αν έχετε μέσα σας αγάπη, αυτήν θα εμφανίσετε προς τα έξω. Κάθε μίσος, ακόμη κι αυτό που φαινομενικά είναι δικαιολογημένο, σαν μια αντίδραση στην επιθετικότητα, είναι τμήμα ενός καρκίνου που καταστρέφει την ανθρωπότητα. Όσο πιο πολύ στέλνουμε προς τα έξω αρμονία κι αγάπη στους άλλους, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά τους, τόσο πιο πολύ ζούμε μέσα στην ενότητα. Βέβαια χρειαζόμαστε φυλακές κι άλλα μέσα προστασίας απ' αυτούς που παρανομούν ενάντια στους άλλους. Αυτό όμως που δε χρειαζόμαστε είναι το μίσος σαν μια αντίδρασή μας σε αντικοινωνικές συμπεριφορές” [Γουέιν Ντύερ, Πίστεψέ το και θα το δεις, σελ. 136-137 παρ.2]

Του κόσμου η ελπίδα…

(...)

...όταν ένα παιδί ξεφύγει και βρεθεί κάτω από τις ρόδες
του αυτοκινήτου, κάποιος θα το τραβήξει στο πεζοδρόμιο..
Και δεν το κάνει αυτό επειδή είναι
ανώτερος και θα του στήσουν μνημείο.
Οποιοσδήποτε θα τραβούσε το παιδί μακρυά
από το πεζοδρόμιο.

Αλλά εδώ είναι πολλοί πεσμένοι κάτω
από το αυτόκινητο και
κόσμος πόλυς τους προσπερνά
και τίποτα δεν κάνει.

Μήπως αυτό συμβαίνει γιατί έμειναν
πάρα πολλοί που υποφέρουν;
Μήπως δεν πρέπει πια να τους συντρέχει κανείς
γιατί είναι τόσο πολλοί;

Ολοένα πιο λίγο τους βοηθούν.
Ακόμη και οι πιο ευγενικοί άνθρωποι τους προσπερνούν
και είναι και τώρα το ίδιο ευγενικοί όπως ήταν πριν
τους προσπεράσουν.

Όσο πληθαίνουν εκείνοι που υποφέρουν
τόσο πιο φυσικά φαίνονται τα δεινά τους.

Ποιος θα εμπόδιζε να βραχούν τα ψάρια στη θάλασσα;
Και αυτοί το ίδιο που τυραννιούνται,
μοιράζονται τούτη τη σκληρότητα
απέναντι σε αυτούς τους ίδιους.

Είναι τρομερό να βλέπεις
με πόση ευκολία προσαρμόζεται ο άνθρωπος,
όχι μόνο στα βάσανα των ξένων
αλλά και στα δικά του.

Όλοι όσοι έχουν αναλογιστεί
αυτή τη δυσάρεστη κατάσταση,
αρνιούνται να επικαλεστούν
o ένας τον οίκτο του άλλου.

Αλλά είναι αναγκαίος o
οίκτος του καταπιεσμένου για τον καταπιεσμένο.
Είναι του κόσμου η ελπίδα.

Μπέρτολτ Μπρεχτ

ΠΗΓΗ:

http://roadartist.blogspot.com/2010/06/blog-post_03.html

Αποσπάσματα από το βιβλίο των Nicholas Christakis & James Fowler “Συνδεδεμένοι”

Προ ημερών αναφέρθηκα (βλ. εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2010/03/blog-post_29.html) στο πολυσυζητημένο βιβλίο του καθηγητή του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ Νικόλα Χρηστάκη “Συνδεδεμένοι” και υποσχέθηκα πως θα αναρτήσω αποσπάσματα από αυτό. Μην αρκεστείτε, όμως, στα αποσπάσματα που παραθέτω, καθώς αυτά, ελάχιστα γαρ, δεν μπορούν, βεβαίως, σε καμιά περίπτωση, να αποδώσουν 400 σελίδες πυκνογραμμένου κειμένου. Αναζητείστε το, προμηθευτείτε το και διαβάστε το!

Αποσπάσματα από το βιβλίο των Nicholas Christakis & James Fowler “Συνδεδεμένοι” (Connected), εκδόσεις Κάτοπτρο, σχετικά με την Κοινωνική Δικτύωση

«Για να μάθουμε ποιοι είμαστε, θα πρέπει να κατανοήσουμε πώς συνδεόμαστε με τους άλλους» [σελ. 20 τέλος]

«Οι συνδέσεις μας επηρεάζουν κάθε πλευρά της καθημερινής μας ζωής […] Το πώς αισθανόμαστε, τι ξέρουμε, ποιόν παντρευόμαστε, πόσο συχνά αρρωσταίνουμε, πόσα χρήματα κερδίζουμε ή το αν ψηφίζουμε, όλα επηρεάζονται από τους κοινωνικούς μας δεσμούς. Τα κοινωνικά δίκτυα διασπείρουν την ευτυχία, τη γενναιοδωρία και την αγάπη […] Είναι πανταχού παρόντα, επηρεάζοντας με ανεπαίσθητο ή και με δραματικό τρόπο τις επιλογές, τις πράξεις, τις σκέψεις, τα αισθήματα, ακόμα και τις επιθυμίες μας. Και οι συνδέσεις μας δεν περιορίζονται στα άτομα που γνωρίζουμε. Πέρα από τον δικό μας κοινωνικό ορίζοντα, ακόμα και οι φίλοι των φίλων των φίλων μας μπορούν να πυροδοτήσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις που μας επηρεάζουν, σαν κύματα που ξεκινούν από μακρινούς τόπους και ξεσπούν στις δικές μας ακτές» [σελ. 26 παρ.2]

«Ένα κοινωνικό δίκτυο […] ενώ είναι ένα σύνολο ατόμων, όπως και η ομάδα, παράλληλα είναι και κάτι πολύ περισσότερο: ένα συγκεκριμένο σύνολο συνδέσεων ανάμεσα στα μέλη της ομάδας. Αυτοί οι δεσμοί, και το ιδιαίτερο μοτίβο τους, είναι συχνά πολύ πιο σημαντικοί από τα ίδια τα άτομα. Επιτρέπουν στις ομάδες να κάνουν πράγματα τα οποία θα ήταν αδύνατα για ένα ασύνδετο σύνολο ατόμων. Οι κοινωνικοί δεσμοί εξηγούν γιατί το σύνολο είναι ισχυρότερο από το άθροισμα των μελών του. Και για να κατανοήσουμε τον τρόπο που λειτουργούν τα δίκτυα, κρίσιμο στοιχείο είναι το ιδιαίτερο μοτίβο τους» [σελ. 28 παρ.1]

«Οι κανόνες της ζωής στο δίκτυο: […] Κανόνας πρώτος: Εμείς διαμορφώνουμε τα δίκτυά μας […] Κανόνας δεύτερος: Μας διαμορφώνουν τα δίκτυά μας […] Κανόνας τρίτος: Μας επηρεάζουν οι φίλοι μας […] Κανόνας τέταρτος: Μας επηρεάζουν οι φίλοι των φίλων των φίλων μας […] Κανόνας πέμπτος: Το δίκτυο έχει τη δική του ζωή» [σελ. 37 ως 49]

«Λίγο – πολύ κάθε άτομο στον πλανήτη συνδέεται με κάποιον τρόπο με κάθε άλλο άτομο. Ενώ λοιπόν θεωρούμε ότι το δικό μας δίκτυο έχει περιορισμένη κοινωνική και γεωγραφική εμβέλεια, τα δίκτυα που μας περιβάλλουν είναι στην πραγματικότητα ευρύτατα διασυνδεδεμένα. Αυτό το δομικό χαρακτηριστικό των δικτύων συνοψίζεται στην κοινή έκφραση “τι μικρός που είναι ο κόσμος!”. Συχνά είναι δυνατόν, μέσω λίγων συνδέσεων από άτομο σε άτομο, να ανακαλύψουμε για οποιονδήποτε άνθρωπο μια σύνδεσή του με οποιονδήποτε άλλον» [σελ. 40 μέση]

«Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αναδυόμενες ιδιότητες. Οι αναδυόμενες ιδιότητες είναι νέα χαρακτηριστικά ενός συνόλου τα οποία προκύπτουν μέσα από την αλληλεπίδραση και τη διασύνδεση των μερών του. Μπορούμε να κατανοήσουμε την ιδέα της ανάδυσης με τη βοήθεια μιας αναλογίας: Ένα κέικ έχει γεύση που δεν βρίσκεται σε κανένα από τα συστατικά του. Ούτε αυτή η γεύση προκύπτει απλώς ως μέσος όρος των γεύσεων των συστατικών του –ας πούμε, κάτι ανάμεσα σε αλεύρι και αυγά. Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Το κέικ υπερβαίνει το απλό άθροισμα των συστατικών του. Η μελέτη των κοινωνικών δικτύων μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς, στην περίπτωση των ανθρώπων, το όλον είναι μεγαλύτερο από άθροισμα των μερών του» [σελ. 48-49]

«Έξι βαθμοί διαχωρισμού και τρεις βαθμοί επιρροής. Ο Stanley Milgram επινόησε ένα […] πείραμα, με το οποίο έδειξε ότι όλοι οι άνθρωποι συνδέονται μεταξύ τους απέχοντας κατά μέσον όρο “έξι βαθμούς διαχωρισμού” (ο φίλος σας απέχει έναν βαθμό από εσάς, ο φίλος του φίλου σας δύο βαθμούς κ.ο.κ.) […] Ωστόσο, το ότι συνδεόμαστε με τους πάντες μέσω έξι βαθμών διαχωρισμού δεν σημαίνει ότι ασκούμε επιρροή σε όλους αυτούς τους ανθρώπους σε οποιαδήποτε κοινωνική απόσταση από εμάς. Η δική μας έρευνα έδειξε ότι η εξάπλωση της επιρροής στα κοινωνικά δίκτυα ακολουθεί αυτό που έχουμε ονομάσει Κανόνα των Τριών Βαθμών Επιρροής […] Η επιρροή μας σταδιακά διασκορπίζεται και παύει να έχει παρατηρήσιμα αποτελέσματα στα άτομα που βρίσκονται πέρα από το όριο των τριών βαθμών διαχωρισμού. Αντιστοίχως, επηρεαζόμαστε από τους φίλους μας που απέχουν από εμάς μέχρι και τρεις βαθμούς, αλλά γενικά όχι πέρα από αυτούς. Ο Κανόνας των Τριών Βαθμών ισχύει για ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών, στάσεων και αισθημάτων, εφαρμόζεται δε σε φαινόμενα τόσο ανόμοια όσο οι πολιτικές απόψεις, η αύξηση του βάρους και η ευτυχία […] Ενώ λοιπόν η διαπίστωση ότι υπάρχουν έξι βαθμοί διαχωρισμού ανάμεσα σε οποιαδήποτε δύο άτομα δείχνει το πόσο συνδεδεμένοι είμαστε, η παρατήρηση ότι υπάρχουν τρεις βαθμοί επιρροής δείχνει πόσο μεταδοτικοί είμαστε. Αυτές οι ιδιότητες, η σύνδεση και η μετάδοση, είναι η δομή και η λειτουργία των κοινωνικών δικτύων. Είναι η ανατομία και η φυσιολογία του ανθρώπινου υπεροργανισμού» [σελ. 49μέση, 50παρ.2, 50-51 και 53παρ.3]

«Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε επίγνωση της άμεσης επίδρασης μας στους φίλους και στην οικογένειά μας. Οι πράξεις μας μπορούν να τους κάνουν ευτυχισμένους ή δυστυχισμένους, υγιείς ή αρρώστους, ακόμη και πλούσιους ή φτωχούς. Σπάνια όμως αναλογιζόμαστε ότι ο αντίκτυπος όσων σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, κάνουμε ή λέμε μπορεί να επεκτείνεται πολύ πέρα από τους ανθρώπους που γνωρίζουμε. Αντιστρόφως, οι φίλοι και οι συγγενείς μας λειτουργούν ως αγωγοί που μεταφέρουν προς εμάς επιρροές εκατοντάδων ή και χιλιάδων ανθρώπων. Σε ένα είδος κοινωνικής αλυσιδωτής αντίδρασης, μπορούμε να επηρεαστούμε από γεγονότα στα οποία δεν συμμετείχαμε και από ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε» [σελ. 53-54]

«Αν δεν κατανοήσουμε τα κοινωνικά δίκτυα, δεν μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα κατανοήσουμε πλήρως ούτε τους εαυτούς μας ούτε τον κόσμο μας» [σελ. 56 τέλος]

«Όταν χαμογελάτε, ο κόσμος χαμογελά μαζί σας» [σελ. 57 τίτλος]

«Κάθε είδους συναισθήματα, ευχάριστα ή δυσάρεστα, μπορούν να μεταδοθούν (σαν “μεταδοτική ασθένεια”) τόσο από ένα άτομο σε άλλο όσο και μεταξύ μεγαλύτερων ομάδων. Συνεπώς, τα συναισθήματα έχουν συλλογική προέλευση, και όχι απλώς ατομική. Το πώς αισθάνεται κανείς εξαρτάται από το πώς αισθάνονται οι άλλοι με τους οποίους συνδέεται, είτε στενά είτε χαλαρά» [σελ. 59 παρ.1]

«Τα συναισθήματα μεταδίδονται από άτομο σε άτομο χάρη σε δυο γνωρίσματα της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης: από βιολογική σκοπιά, έχουμε την εγγενή ικανότητα να μιμούμαστε τις εξωτερικές εκδηλώσεις των άλλων. Και μιμούμενοι τις εξωτερικές εκδηλώσεις τους, καταλήγουμε να υιοθετούμε τις εσωτερικές καταστάσεις τους. Έτσι, η φίλη σας που νιώθει ευτυχισμένη χαμογελά, χαμογελάτε κι εσείς, οπότε χαμογελώντας καταλήγετε να νιώθετε και εσείς ευτυχισμένος» [σελ. 62 παρ.3]

«Οι άνθρωποι μιμούνται τις εκφράσεις του προσώπου των άλλων και έπειτα, ως άμεσο αποτέλεσμα, αρχίζουν να νιώθουν όπως εκείνοι. Αυτό ονομάζεται “συναισθηματική προσαγωγή” ή “θεωρία της αντίδρασης μυών προσώπου” –μιας και η πορεία των σημάτων ξεκινά από τους μυς του προσώπου προς τον εγκέφαλο, σε αντίθεση με την πιο συνηθισμένη, απαγωγό πορεία από τον εγκέφαλο προς τους μυες. Τα ευεργετικά αποτελέσματα των εκφράσεων του προσώπου στην ψυχική διάθεση αποτελούν, φερ’ ειπείν, τον λόγο που οι εργαζόμενοι σε τηλεφωνικά κέντρα εκπαιδεύονται να χαμογελούν την ώρα της δουλειάς, παρότι το άτομο που βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής δεν μπορεί να δει το πρόσωπό τους. Αυτή η θεωρία εξηγεί επίσης γιατί βοηθά να χαμογελά κανείς όταν είναι στενοχωρημένος» [σελ. 64 παρ.3]

«Το αληθινό γέλιο, φυσικά, μπορεί να είναι μεταδοτικό. Το ίδιο και η αληθινή ευτυχία» [σελ. 76 παρ.3]

«Η ευτυχία δεν είναι απλώς ένα αποτέλεσμα ατομικής εμπειρίας ή επιλογής. Είναι και μια ιδιότητα των ανθρώπινων ομάδων. Μεταβολές στην ατομική ευτυχία είναι δυνατόν να διαδίδονται σαν κυματισμοί διαμέσου των κοινωνικών συνδέσεων και να αναπτύσσουν ευρείας κλίμακας μοτίβα στο δίκτυο, σχηματίζοντας ομάδες ευτυχισμένων και δυστυχισμένων ανθρώπων» [σελ. 84 παρ.3 αρχή]

«Ο Αμερικανός σατιρικός συγγραφέας Χένρι Λουίς Μένκεν παρατήρησε ότι πλούτος είναι “να κερδίζει κανείς τουλάχιστον εκατό δολάρια τον χρόνο περισσότερα από τον άνδρα της αδελφής της γυναίκας του”. Με αυτή τη ρήση, συνόψισε μια ιδέα η οποία είναι πολύ γνωστή στους περισσότερους ανθρώπους, αλλά παραδόξως άγνωστη στην επίσημη οικονομική επιστήμη: ότι, δηλαδή, οι άνθρωποι συχνά ενδιαφέρονται περισσότερο για τη σχετική θέση τους στον κόσμο παρά για την απόλυτη. Οι άνθρωποι είναι ζηλόφθονοι. Θέλουν αυτό που έχουν οι άλλοι, οι οποίοι θέλουν εκείνο που έχουν κάποιοι τρίτοι. Όπως υποστήριξε ο οικονομολόγος John Kenneth Galbraith το 1958, πολλές καταναλωτικές απαιτήσεις προκύπτουν όχι από έμφυτες ανάγκες αλλά από κοινωνικές πιέσεις. Οι άνθρωποι εκτιμούν την επιτυχία τους όχι τόσο με βάση το πόσα χρήματα κερδίζουν ή το πόσα αγαθά κατέχουν, αλλά κυρίως με βάση το πόσα κερδίζουν και το πόσα κατέχουν σε σύγκριση με τους γνωστούς τους» [σελ. 107-108]

«Σε ένα ευρηματικό πείραμα, οι συμμετέχοντες ερωτήθηκαν σε ποια από τις δύο καταστάσεις θα επιθυμούσαν να βρίσκονται: Α:Με άρτιστα το 10, η ελκυστικότητά σας είναι 6 και των υπλοίπων 4. Β:Με άριστα το 10, η ελκυστικότητά σας είναι 8 και των υπολοίπων 10. Συνολικά το 75% των ερωτηθέντων προτίμησε την πρώτη περίπτωση. Με άλλα λόγια, για τους περισσότερους ανθρώπους, η σχετική ελκυστικότητα είναι σημαντικότερη από την απόλυτη» [σελ. 108-109]

«Τη δεκαετία του 1950, ο Robert K. Merton, σπουδαίος κοινωνικός επιστήμονας, κωδικοποίησε τους βασικούς τρόπους με τους οποίους οι ομάδες αναφοράς επενεργούν σε εμάς: μπορούν να λειτουργούν συγκριτικά (πώς εμείς αξιολογούμε τον εαυτό μας ή πώς μας αξολογούν οι άλλοι), επηρεαστικά (πώς οι άλλοι υπαγορεύουν σε εμάς συμπεριφορές και στάσεις), ή και τα δύο. Αν έχουμε μη ελκυστικούς φίλους, αυτό ίσως να μας κάνει να νιώσουμε ανώτεροι (σύγκριση), αλλά ίσως επίσης να μας κάνει να φροντίζουμε λιγότερο τον εαυτό μας (επηρεασμός)» [σελ. 111 παρ.2]

«Με δυό λόγια, οι άνθρωποι δεν ζουν απλώς σε ομάδες, ζουν σε δίκτυα» [σελ. 288 παρ.2 αρχή]

«Το Διαδίκτυο καθιστά δυνατές νέες κοινωνικές μορφές, οι οποίες αποτελούν ριζικές τροποποιήσεις υπαρχόντων τύπων δικτυακών άλληλεπιδράσεων με τέσσερις τρόπους: 1.Γιγαντισμός: τεράστια αύξηση στην κλίμακα των δικτύων μας και στον αριθμό των ενδεχόμενων μελών. 2.Κοινοτικότητα: διεύρυνση της κλίμακας μέσω της οποίας μπορούμε να διανείμουμε πληροφορίες και να συνεισφέρουμε σε συλλογικές προσπάθειες. 3.Εξειδικευτικότητα: εντυπωσιακή αύξηση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δεσμών που μπορούμε να συνάψουμε. 4.Εικονικότητα: η ικανότητα να προσλαμβάνουμε εικονικές ταυτότητες» [σελ. 361 μέση]

«Τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να παρουσιάσουν ένα είδος νοημοσύνης που μεγεθύνει ή συμπληρώνει την ατομική νοημοσύνη, όπως μια αποικία μυρμηγκιών είναι “ευφυής”, ακόμη και αν τα μυρμήγκια δεν είναι, ή όπως τα σμήνη των πουλιών καθορίζουν προς τα πού θα πετάξουν συνδυάζοντας τις επιθυμίες κάθε πουλιού» [σελ. 380 παρ. τελ. αρχή]

«Η μελέτη των κοινωνικών δικτύων είναι στην πραγματικό­τητα μέρος ενός πολύ ευρύτερου προγράμματος συναρμολό­γησης στη σύγχρονη επιστήμη. Κατά τους τελευταίους τέσσε­ρις αιώνες, οι επιστήμονες, εμπνευσμένοι από τη φλόγα του αναγωγισμού και με μεγάλη επιτυχία, άρχισαν να εξετάζουν όλο και μικρότερα τμήματα της Φύσης για να κατανοήσουν το όλον. Έχουμε αποσυναρμολογήσει τη ζωή σε όργανα, σε κύτταρα, σε μόρια και, τέλος, σε γονίδια. Έχουμε αποσυναρμολογήσει την ύλη σε άτομα, σε πυρήνες, σε υποατομικά σω­ματίδια. Έχουμε εφεύρει από μικροσκόπια έως υπερεπιταχυντές σωματιδίων. Τώρα, όμως, οι επιστήμονες σε πολλούς το­μείς προσπαθούν να επανασυναρμολογήσουν τα διαφορετικά τμήματα —πηγαίνοντας από τα μακρομόρια στα κύτταρα, από τους νευρώνες στον εγκέφαλο, από τα είδη στα οικοσυστήμα­τα, από τα θρεπτικά συστατικά στα τρόφιμα, από τους ανθρώ­πους στα δίκτυα. Εξάλλου, όλο και πιο συχνά οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται συμβάντα όπως οι σεισμοί, οι δασικές πυρκαγιές, οι εξαφανίσεις ειδών, οι κλιματικές μεταβολές, οι επα­ναστάσεις και τα χρηματιστηριακά κραχ ως εκρήξεις δραστη­ριότητας σε ένα μεγαλύτερο σύστημα —οι οποίες μπορούν να κατανοηθούν μόνο εφόσον μελετηθούν στο πλαίσιο πολλών παραδειγμάτων του ίδιου φαινομένου. Στρέφουν την προσοχή τους στο πώς και στο γιατί τα διαφορετικά μέρη συνταιριάζουν και υπακούουν στους κανόνες που διέπουν τη διασύνδεση και τη συνοχή» [σελ. 397 παρ.2]

«Η μεγάλη πρόκληση του 21ου αιώνα –η κατανόηση του πώς η ολότητα της ανθρωπότητας είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των μερών της- μόλις έχει αρχίσει। Σαν ένα παιδί που ξυπνά, ο ανθρώπινος υπεροργανισμός αρχίζει να αποκτά αυτεπίγνωση, και αυτό σίγουρα θα μας βοηθήσει να επιτύχουμε τους στόχους μας. Αλλά το μεγαλύτερο δώρο της αυτεπίγνωσης αυτής θα είναι η άκρατη χαρά της αυτογνωσίας και η συνειδητοποίηση του ότι, για να μάθουμε πραγματικά ποιοι είμαστε, θα πρέπει πρώτα να μάθουμε πώς και γιατί όλοι μας είμαστε συνδεδεμένοι» [σελ. 400]

Νικόλας Χρηστάκης και Κοινωνική Δικτύωση

Νικόλας Χρηστάκης. Διάσημος ελληνοαμερικανός καθηγητής του Χάρβαρντ, ένα από τα 100 πρόσωπα που επηρεάζουν περισσότερο τον κόσμο, σύμφωνα με το περιοδικό «Time». Πρόσφατα βρέθηκε στην Αθήνα για την έκδοση στα ελληνικά του βιβλίου του «Συνδεδεμένοι».

Ολοκλήρωσα τη μελέτη του βιβλίου αυτού το Σάββατο που μας πέρασε. Θα προσπαθήσω, αργά ή γρήγορα, να αποδελτιώσω τα ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα αποσπάσματα του βιβλίου αυτού [όπως κάνω, λίγο – πολύ, με όλα τα βιβλία που μελετώ, για το προσωπικό μου αρχείο] και ίσως να αναρτήσω κάποια από αυτά στο παρόν ιστολόγιό μου. Σε κάθε περίπτωση σας προτείνω να το προμηθευτείτε και να το διαβάσετε!

Μέχρι τότε θα πρότεινα να ρίξετε τουλάχιστον μια ματιά στα παρακάτω:

α) Πληροφορίες για το βιβλίο “Συνδεδεμένοι”, στην ακόλουθη ανάρτηση του ιστολογίου “Anemos”:

http://naftilos.blogspot.com/2010/03/blog-post_6096.html?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Anemos+%28ANemos%29&utm_content=Google+Reader

β) “Η ευτυχία μεταδίδεται στον φίλο και στον φίλο του φίλου” (Άρθρο της Λίνας Γιανναρου στην εφημερίδα “Καθημερινή”, για τον Νικόλα Χρηστάκη και τις απόψεις που διατυπώνει στο βιβλίο του), εδώ:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_77_16/03/2010_394218

γ) Νικόλας Χρηστάκης – Δικτυωμενος (Συνέντευξή του στην Μαριλένα Αστραπέλλου, που δημιοσιεύτηκε στο περιοδικό ΒΗΜagazino της 28.3.2010), εδώ:

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=322843&dt=29/03/2010

(ή/και, για το σχετικό video, εδώ:)

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=10&vct=6&itmid=1698

«Κρίση [Ένα κείμενο του π. Φιλόθεου Φάρου]»

Κάνουμε πολύ λόγο για την κρίση των αξιών στην εποχή μας. Εγώ αναρωτιέμαι μήπως έτσι προσπαθούμε να συγκαλύψουμε την πραγματική κρίση που είναι η κρίση ευθύνης που κυριαρχεί στη ζωή όλων μας και σε όλα τα επίπεδα και τις περιστάσεις. Στις προσωπικές, τις διαπροσωπικές σχέσεις γενικά και ειδικότερα στο γάμο, στην οικογένεια, στην κοινωνία.

Σχεδόν κανείς μας δεν αναλαμβάνει κάποια ευθύνη για την κακοδαιμονία που κυριαρχεί στην προσωπική, την διαπροσωπική και την κοινωνική μας ζωή. Σχεδόν όλοι για ότι γίνεται κακό θεωρούμε υπεύθυνο κάποιον άλλον. Για όλα φταίνε πάντα οι άλλοι. Ο σύζυγος θεωρεί υπεύθυνη τη σύζυγο και η σύζυγος το σύζυγο για τα αδιέξοδα του γάμου τους. ΟΙ γονείς κατηγορούν τα παιδιά και τα παιδιά τους γονείς. Οι κληρικοί κατακρίνουν τους πιστούς για τις αμαρτίες τους και οι πιστοί κατακρίνουν τους κληρικούς. Οι πολίτες κατηγορούν τους πολιτικούς, οι πολιτικοί όμως δεν αποδίδουν καμία ευθύνη στους πολίτες για τα αδιέξοδά μας γιατί φοβούνται ότι αν το κάνουν, θα χάσουν την ψήφο τους, αλλά κατηγορούν ο ένας τον άλλον.

Όλοι θεωρούμε υπεύθυνους τους άλλους για όλα και όσο συνεχίζουμε να το κάνουμε αυτό θα κατεβαίνουμε όλο και πιο κάτω στου κακού τη σκάλα, θα χωνόμαστε όλοι όλο και πιο βαθιά στην κόλαση που εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε.

[π. Φιλόθεος Φάρος]

Ανθρώπινες σχέσεις (Αγάπη, Φιλία, Συγγνώμη)

Ήταν μια φορά ένας νεαρός, ο οποίος συμπεριφερόταν μερικές φορές βίαια. Ο πατέρας του, του έδωσε ένα σακουλάκι με καρφιά και του είπε να καρφώνει ένα καρφί στο πεζοδρόμιο μπροστά από τον κήπο κάθε φορά που θα έχανε την υπομονή του και θα μάλωνε με κάποιον. Την πρώτη μέρα έφτασε στο σημείο να καρφώσει 37 καρφιά στο πεζοδρόμιο. Κατά τις εβδομάδες που ακολούθησαν έμαθε να ελέγχει τον εαυτό του και ο αριθμός των καρφιών που κάρφωνε στο πεζοδρόμιο λιγόστευε συνεχώς μέρα με τη μέρα: είχε ανακαλύψει ότι ήταν πιο εύκολο να συγκρατείται από το να καρφώνει καρφιά. Τελικά, έφτασε η μέρα κατά την οποίa ο νεαρός δεν έβαλε ούτε ένα καρφί στο πεζοδρόμιο. Τότε πήγε στον πατέρα του και του είπε ότι εκείνη την ημέρα δεν χρειάστηκε να βάλει ούτε ένα καρφί. Τότε ο πατέρας του, του είπε να βγάζει ένα καρφί για κάθε μέρα που θα περνούσε χωρίς να χάσει την υπομονή του. Οι μέρες πέρασαν και ο νεαρός τελικά μπόρεσε να πει στον πατέρα του ότι είχε βγάλει όλα τα καρφιά απ το πεζοδρόμιο. Ο πατέρας τότε, οδήγησε τον υιό του στο πεζοδρόμιο μπροστά από τον κήπο και του είπε: «Παιδί μου, συμπεριφέρθηκες καλά, αλλά κοίτα πόσες τρύπες έχει το πεζοδρόμιο. Αυτό δεν θα είναι πια όπως πριν. Όταν μαλώνεις με κάποιον και του λες κάτι προσβλητικό, του αφήνεις μια πληγή όπως αυτή. Μπορείς να μαχαιρώσεις έναν άνθρωπο και μετά να του βγάλεις το μαχαίρι, ωστόσο όμως θα του μείνει πάντα μια πληγή. Λίγη σημασία έχει πόσες φορές θα ζητήσεις συγνώμη, η πληγή που γίνεται με τα λόγια κάνει τόση ζημιά όσο και μία πληγή στο σώμα σου. Οι φίλοι είναι σπάνιοι, σε κάνουν να γελάς και σου φτιάχνουν το κέφι. Πάντα είναι διαθέσιμοι να σε ακούσουν όταν το χρειάζεσαι, σε αγαπάν και σε δέχονται στο σπίτι τους».

Για να τελειώσουμε: «Μία από τις χαρές τις φιλίας είναι να ξέρεις ποιόν να εμπιστευτείς» (Alejandro Manzoni)

«Η… τύφλα μας!»

Μου το έστειλε, σχετικά πρόσφατα, μια καλή e-φίλη, που προφανώς θέλει να το δει και αναρτημένο!...

«Η… τύφλα μας!»

Ζούσε κάποτε μια κοπέλα τυφλή. Μισούσε τον εαυτό της, επειδή ήταν τυφλή, μισούσε τον καθένα, εκτός από τον αγαπημένο της. Αυτός ήταν εκεί γι’ αυτήν. Την αγαπούσε πολύ και ήταν πάντα δίπλα της. Του είχε πει ότι αν μπορούσε να δει τον κόσμο, τότε θα τον παντρευόταν. Μια μέρα κάποιος της δώρισε δυο μάτια και τότε μπόρεσε να δει τον κόσμο που τόσο πολύ ήθελε. Είδε και τον αγαπημένο της. Εκείνος τη ρώτησε γεμάτος χαρά: Τώρα που μπορείς να δεις τον κόσμο, θα με παντρευτείς; Η κοπέλα όμως έκπληκτη είδε ότι ο αγαπημένος της ήταν κι’ αυτός τυφλός και σοκαρισμένη από αυτό αρνήθηκε να τον παντρευτεί. Το αγόρι έφυγε λυπημένο και με πόνο αργότερα της έστειλε ένα γράμμα: “Να είσαι πάντα καλά!... Aπλά σε παρακαλώ να προσέχεις τα μάτια μου...”