«Η μεγάλη απάτη: Η επιστήμη στην υπηρεσία των εταιρειών»

Προσφάτως μάθαμε –διαβάσαμε ότι (εν ολίγοις):

«Η πανδημία της γρίππης των χοίρων ήταν «μια πανδημία που δεν υπήρξε ποτέ». Ο προταθείς, από τον Π.Ο.Υ. και τις κεντρικές ευρωπαϊκές υπηρεσίες υγείας, γενικευμένος εμβολιασμός ήταν ένα «ψευδοφάρμακο μεγάλης κλίμακας». Και οδήγησε σε τεράστια και άχρηστη σπατάλη κονδυλίων προς όφελος των φαρμακευτικών εταιρειών, οι οποίες παράγουν τα εμβόλια. Τάδε έφη το Συμβούλιο της Ευρώπης στα συμπεράσματα τής έρευνας για την ανύπαρκτη πανδημία, η οποία δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα. Στην ανάλογη έρευνα του British Medical Journal προστίθεται ότι ενεργό ρόλο στη υπόθεση είχαν γιατροί που μετείχαν στα κέντρα λήψεως αποφάσεων του Π.Ο.Υ. και της ΕΕ, και ταυτόχρονα διατηρούσαν ενεργό σχέση με μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες»

Και, επίσης, ότι:

«Από τις εταιρίες παραγωγής των εμβολίων αμείβονταν οι τρεις επιστήμονες που συνέταξαν τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την αντιμετώπιση πανδημιών γρίπης, όπως αυτής της νέας γρίπης H1N1 (γρίπης των χοίρων), συνιστώντας την προμήθεια μεγάλων ποσοτήτων αντιγριπικών φαρμάκων και εμβολίων. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύεται υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης, οι επιστήμονες του Π.Ο.Υ. εργάζονταν για τις φαρμακευτικές εταιρείες Ρος και Γκλάξο Σμιθ Κλάιν, των σκευασμάτων Tamiflu και Relenza αντίστοιχα, αμειβόμενοι για το ερευνητικό και συμβουλευτικό τους έργο από τις εταιρείες παραγωγής των φαρμάκων αυτών. Υπολογίζεται ότι οι τεράστιες παραγγελίες των πανικόβλητων κυβερνήσεων απέφεραν στις φαρμακοβιομηχανίες το ποσό των 7 δισεκατομμυρίων δολλαρίων»

(βλ. http://misha.pblogs.gr/2010/06/keelpno-akoys-h-mhpws-otan-trwne-den-akoyne.html και http://misha.pblogs.gr/2010/06/7-dis-to-kerdos-twn-farmakemporwn-apo-thn-pandhmia.html)

Προφανέστατα δεν είναι η πρώτη φορά που επιστήμονες, γνωρίζοντας ότι ως “ειδικοί” η γνώμη τους “μετράει” και επηρεάζει το ευρύ κοινό, συμπεριφέρονται ανήθικα, προς ίδιον όφελος. Προσφάτως διάβασα το βιβλίο των Sheldon Rampton & John Stauber με τίτλο “Η μεγάλη απάτη. Η επιστήμη στην υπηρεσία των εταιρειών” που, κυκλοφορεί, σε μετάφραση Κασσιανής Μπουλούκου, από τις εκδόσεις Οξύ [http://www.biblionet.gr/main.asp?page=showbook&bookid=144844]. Ο τίτλος τους είναι χαρακτηριστικός και το περιεχόμενό τους ιδιαιτέρως κατατοπιστικό. Προτείνω, λοιπόν, να το αναζητήσετε και να το διαβάσετε. Για να σας “δελάσω” παραθέτω κάποια αποσπάσματα που σχετίζονται με την προαναφερθείσα είδηση

«Κατά την κοινή γνώμη, οι επιστήμονες είναι αμερόληπτοι, αντικειμενικοί κυνηγοί της αλήθειας. Το μοντέλο αυτό προϋποθέτει ότι επιστήμονας είναι αυτός ο οποίος, κατά την αναζήτηση της αλήθειας, ξεκινά από μια ανεξάρτητη ανακάλυψη, που, μετά, υπόκειται στην κριτική των συναδέλφων του, και κατόπιν του δημοσιοποιείται και μπαίνει στην υπηρεσία του κοινού καλού. Τα τελευταία χρόνια όμως, αυτή η ιδανική εικόνα αμφισβητήθηκε από πολλούς κριτικούς. Οι περισσότεροι ακαδημαϊκοί επιστημονικοί κριτικοί επικεντρώνονται στους διαρθρωτικούς και οικονομικούς παράγοντες που δημιουργούν ακούσιες προκαταλήψεις, ενώ η πλευρά των ακτιβιστών -περιβαλλοντιστές, αλλά και υποστηρικτές των βιομηχανιών που διαδηλώνουν εναντίον των «άχρηστων επιστημονικών ανακαλύψεων»- επικεντρώνονται στην εσκεμμένη χειραγώγηση που ασκούν οι «εταιρικές πόρνες» ή οι «περιβαλλοντολογικοί τρομοκάπηλοι». Σίγουρα υπάρχει ακούσια προκατάληψη, όπως υπάρχει και εσκεμμένη πλάνη. Παρόλ' αυτά, καμία από αυτές τις αιτιολογήσεις δεν θεωρείται επαρκής. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τη χειραγώγηση που ασκείται σήμερα στο όνομα της επιστήμης, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε τις ιδιαίτερες συνήθειες και πρακτικές μιας συγκεκριμένης κατηγορίες ειδικών, που ειδικεύονται στη διαχείριση της αντίληψης αυτής καθαυτής - και μιλάμε κυρίως για τους ειδικούς της βιομηχανίας των δημοσίων σχέσεων» [σελ. 11 παρ.2]

«Οι μεγάλες εταιρείες σύναψαν «συνεργασίες» με αρκετούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, στους οποίους καταβάλλουν αντίτιμο για τα δικαιώματα χρήσης του ονόματος και του λογοτύπου του οργανισμού σε διαφημίσεις. Ένα παράδειγμα είναι η Bristol – Myers Squibb, η οποία κατέβαλλε 600.000 δολάρια στην Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία» [σελ. 29 παρ. τελ.]

«Πολλοί ειδικοί έχουν ισχυρούς δεσμούς με ισχυρές ομάδες πίεσης όπως η κυβέρνηση, η βιομηχανία, ή διάφοροι επαγγελματικοί οργανισμοί. Αυτές οι ομάδες πίεσης τους παρέχουν εργασία, πρόσβαση σε ισχυρές θέσεις, κατάρτιση, τη δυνατότητα να δημοσιεύουν τις εργασίες τους στα επαγγελματικά και ακαδημαϊκά περιοδικά, και πολλά άλλα οφέλη. Ο συνεταιρισμός με αυτές τις οργανώσεις χρησιμεύει επίσης ως «διαπιστευτήριο» και ενισχύει την αξιοπιστία των ειδικών στα μάτια του Τύπου και του κοινού. Οι ειδικοί που συνεργάζονται με τα ιδρύματα συχνά έχουν τη δύναμη να καταστέλλουν τις απόψεις των επικριτών τους με τρόπο ήρεμο, κινούμενο στο παρασκήνιο, παρεμποδίζοντας τη δημοσίευση των εργασιών τους σε σημαντικά περιοδικά ή, απλώς, εμποδίζοντας τις απόψεις τους να γίνουν γνωστές στο ευρύ κοινό» [σελ. 287]

«Η επιστήμη έχει πρόσωπο, σπίτι και μία τιμή. Είναι σημαντικό να ρωτήσουμε ποιος φτιάχνει επιστήμη, σε πιο πλαίσιο και με ποιο κόστος. Η κατανόηση αυτών των πραγμάτων μπορεί να μας δώσει τη δύναμη να αναγνωρίζουμε πότε τα ίδια επιστημονικά όπλα είναι κοφτερά και πότε άχρηστα» [Robert Proctor, Cancer Wars] [σελ. 288 αρχή]

«Το 1998 ήρθαν στο φως κάποια έγγραφα σχετικά με μια εκστρατεία που υποστηρίχθηκε από τη βιομηχανία στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και αφορούσε τη δημοσίευση ευνοϊκών επιστολών και άρθρων σε σημαντικά ιατρικά περιοδικά. Οι καπνεμπορικές εταιρείες είχαν πληρώσει κρυφά 156.000 δολάρια σε δεκατρείς επιστήμονες για να συντάξουν μερικές επιστολές προς τα πιο σημαντικά ιατρικά περιοδικά […] Ένα παρόμοιο παράδειγμα ήρθε στο φως το 1999 και αφορούσε στο σκεύασμα που είναι γνωστό ως “fen-phen” (ένα συνδυασμό φενφλουραμίνης, δεξφενφλουραμίνης, και φαινοτερμίνης), που αναπτύχθηκε από τη Wyeth – Ayerst Laboratories. Η Wyeth – Ayerst είχε αναθέσει σε δέκα συγγραφείς-φαντάσματα να γράφουν δέκα άρθρα υπέρ της προαγωγής του “fen-phen” ως θεραπεία κατά της παχυσαρκίας. Δύο από τα δέκα άρθρα δημοσιεύθηκαν σε κάποια ιατρικά περιοδικά προτού έρθουν στο φως μελέτες που συνδέουν το “fen-phen” με βλάβες στην καρδιακή βαλβίδα και μια συχνά μοιραία ασθένεια των πνευμόνων, που ανάγκασε την εταιρεία ν' αποσύρει το σκεύασμα από την αγορά τον Σεπτέμβριο του 1997 […] Η ιατρική συντάκτης Jenny Speicher συμφωνεί ότι η περίπτωση της Wyeth – Ayerst δεν αποτελεί παρέκκλιση. «Παλαιότερα εργαζόμουν στην Medical Tribune, μια ιατρική έκδοση για παθολόγους», είπε. «Συνεχώς μας τηλεφωνούσαν διάφορες εταιρείες φαρμακευτικών ειδών και δημόσιων σχέσεων ρωτώντας ποιες είναι οι οδηγίες σύνταξης ενός άρθρου, επειδή επιθυμούσαν να ζητήσουν από τους γιατρούς που συνεργάζονταν μαζί τους να γράψουν διάφορα άρθρα, ή ν' αναθέσουν σ' έναν ελεύθερο επαγγελματία-συγγραφέα να γράψει ένα άρθρο εξ ονόματος ενός γιατρού… Μου προσφέρθηκαν και εμένα παρόμοιες εργασίες [….] Οι φαρμακευτικές μισθώνουν εταιρείες δημοσίων σχέσεων για να προωθήσουν τα φάρμακα», συμφωνεί ο συγγραφέας Norman Bauman. «Αυτό περιλαμβάνει την πρόσληψη ελεύθερων επαγγελματιών συγγραφέων για να γράψουν άρθρα για τις εφημερίδες και τα περιοδικά, εκ μέρους γιατρών που επίσης μισθώνονται. Αυτό έχει συζητηθεί εκτενώς στα ιατρικά περιοδικά και επίσης στη Wall Street Journal και εγώ προσωπικά γνωρίζω ανθρώπους που γράφουν τέτοια άρθρα. Η αμοιβή είναι καλή, περίπου 3.000 δολάρια για ένα άρθρο έξι έως δέκα σελίδων». «Ακόμα και το New England Journal of Medicine, που συχνά περιγράφεται ως το εγκυρότερο ιατρικό περιοδικό παγκοσμίως, έχει ανακατευτεί σε έριδες σχετικά με κρυμμένα οικονομικά συμφέροντα που διαμορφώνουν το περιεχόμενο και τα συμπεράσματα του» [294 τέλος & 295-296 & 297-298 & 298 παρ.2-3]

«Το 1996, ο Sheldon Krimsky του Πανεπιστημίου Tufts έκανε μια έρευνα για τη σχέση των συγγραφέων άρθρων και επιστολών με τη βιομηχανία, η οποία αποκάλυψε 789 τέτοιες επιστημονικές εργασίες που συντάχθηκαν από 1.105 ερευνητές και δημοσιεύτηκαν σε δεκατέσσερα περιοδικά υγείας και βιοϊατρικής. Στο 34% των εγγράφων, τουλάχιστον ένας από τους κύριους συντάκτες είχε κάποιο ευπροσδιόριστο οικονομικό συμφέρον από την έρευνα, και ο Krimsky παρατήρησε ότι η εκτίμηση του ποσοστού του 34% είναι πιθανώς χαμηλότερη από το αληθινό επίπεδο της πραγματικής σύγκρουσης συμφερόντων, δεδομένου ότι ήταν ανίκανος να ελέγξει εάν οι ερευνητές ήταν κύριοι μετοχών ή αν είχαν λάβει τις αμοιβές για συμβουλευτικές υπηρεσίες από τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στις εμπορικές εφαρμογές της ερευνάς τους. Κανένα από αυτά τα οικονομικά συμφέροντα δεν αποκαλύφθηκε στα περιοδικά, ώστε να μπορέσουν οι αναγνώστες να ενημερωθούν18. Το 1999, μια μεγαλύτερη μελέτη του Krimsky εξέτασε 62.000 άρθρα που δημοσιεύθηκαν σε 210 διαφορετικά επιστημονικά περιοδικά και διαπίστωσε ότι μόνο το 1,5% των άρθρων περιλάμβανε πληροφορίες σχετικά με τους οικονομικούς δεσμούς των συντακτών. Αν και όλα τα περιοδικά είχαν μια επίσημη απαίτηση για ενημέρωση τους σε περίπτωση αντικρουόμενων συμφερόντων, 142 από αυτά δεν είχαν δημοσιεύσει κάποια κοινοποίηση κατά τη διάρκεια του 1997, δηλαδή το χρόνο που έγινε η μελέτη. Τα επιστημονικά συμπόσια που στηρίζονται από τις εταιρείες παρέχουν άλλο ένα μέσο για τη χειραγώγηση των ιατρικών περιοδικών. Το 1992, το New England Journal of Medicine δημοσίευσε μια έρευνα για 625 συμπόσια και διαπίστωσε ότι το 42% από αυτά υποστηρίχτηκαν από έναν και μόνο φαρμακευτικό χορηγό. Επιπλέον, υπήρξε ένας συσχετισμός μεταξύ της εγγυοδοσίας της εταιρείας και των πρακτικών που εμπορευματοποιούν ή αλλοιώνουν την επιστημονική διαδικασία αναθεώρησης, συμπεριλαμβανομένων των συμποσίων, με παραπλανητικούς τίτλους με σκοπό να προάγουν ένα συγκεκριμένο προϊόν» [σελ. 301 όλη]

«Το 1999, ο Drummond Rennie του JAMA παραπονέθηκε πως η επιρροή των ιδιωτικών κεφαλαίων στην ιατρική έρευνα έχει δημιουργήσει ένα αγώνα δρόμου προς τον ηθικό ξεπεσμό. Οι γνωστές ιστορίες καταπίεσης των ερευνών μπορεί να είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. «Η συμπεριφορά των πανεπιστημίων και των επιστημόνων είναι λυπηρή και τρομακτική», είπε ο Rennie. «Έλκονται από τη χρηματοδότηση της βιομηχανίας και τρομάζουν πως, εάν δεν συμφωνήσουν με τις εντολές τους, τα χρήματα θα δοθούν σε άλλα ιδρύματα» [σελ. 320 παρ.2]

«Το κοινό βομβαρδίζεται καθημερινά από πληροφορίες που αφορούν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα μιας πληθώρας ειδών που ποικίλλουν, από ζώνες ασφαλείας έως παιδικά παιχνίδια. Η κατανάλωση σκορδόψωμου φέρνει πιο κοντά τις οικογένειες, δηλώνει μια έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από την αρτοποιία Pepperidge Farms, που κατασκευάζει κατεψυγμένο σκορδόψωμο. Η κατανάλωση νιφάδων βρώμης μειώνει τη χοληστερίνη, σύμφωνα με μια έρευνα της Quaker Oats. Η κατανάλωση σοκολάτας μπορεί να προλάβει την τερηδόνα, λέει το Κέντρο Οδοντιατρικών Μελετών του Πρίστον, μετά από μια έρευνα που χρηματοδότησε η M&M/Mars. Ένα ποτήρι κόκκινο κρασί την ημέρα μειώνει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, λένε οι γιατροί που εργάζονται για την ποτοποιία. Πολλές απ' αυτές τις πληροφορίες δημιουργούν σύγχυση και είναι αντικρουόμενες. Κάποιες φορές, οι διαφωνίες μπορεί να είναι αληθινές, αλλά συχνά αντανακλούν τα διαπλεκόμενα συμφέροντα των διάφορων εταιρειών και βιομηχανιών. Η χρήση αντηλιακού στην παραλία είναι απαραίτητη για την αποφυγή του καρκίνου του δέρματος, λένε οι γιατροί που συνεργάζονται με τους Συνέταιρους για την Ηλιοπροστασία, έναν οργανισμό που χρηματοδοτείται από τη Schlering – Plough, τη φαρμακευτική εταιρεία που κατασκευάζει το αντηλιακό Coppertone. Από την άλλη, οι μελέτες που έχουν χρηματοδοτηθεί από το Δίκτυο Έξυπνου Μαυρίσματος (ISTN), μια εμπορική ομάδα που εκπροσωπεί τα κέντρα σολάριουμ, υποστηρίζει πως «οι τακτικές συνεδρίες μπορούν να προλάβουν 30.000 θανάτους από καρκίνο του δέρματος κάθε χρόνο μόνο στις Η.Π.Α.» Σύμφωνα με το ISTN, «η νόμιμη έρευνα» αποδεικνύει πως οι «μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες» και οι «ομάδες πίεσης της δερματολογίας» έχουν προκαλέσει αδικαιολόγητη «παράνοια» σχετικά με το μαύρισμα. Όταν καλύπτουν αυτά τα δέματα, οι δημοσιογράφοι οφείλουν να κάνουν κάτι περισσότερο από μια απλή αναφορά στην πηγή. Το κοινό πρέπει να γνωρίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξάγεται η έρευνα, για να μπορέσει να «ζυγίσει» τις πληροφορίες που λαμβάνει. Ο επιστήμονας λαμβάνει χρηματοδότηση από τη βιομηχανία; Υπάρχουν διαπλεκόμενα συμφέροντα; Η πρότερη επαγγελματική σταδιοδρομία του ειδικού μπορεί να υποδηλώσει «προκατάληψη»; Οι απόψεις των ειδικών συμφωνούν ή διαφωνούν με τις απόψεις της πλειονότητας των υπόλοιπων ειδικών; Αυτά τα ερωτήματα πρέπει να λάβουν απάντηση, αλλά το πρόβλημα είναι πως δεν τίθενται συχνά» [σελ. 325 παρ.2 – 326]

«Ο επιστημονικός Τύπος πρέπει να έχει υψηλότερα πρότυπα εγκυρότητας απ' ό,τι ο κοινός Τύπος. Όταν δεν ανταποκρίνεται σε αυτά τα πρότυπα, τότε το κακό πολλαπλασιάζεται, επειδή οι δημοσιογράφοι που κάνουν ελεύθερη δημοσιογραφία συχνά επαναλαμβάνουν πληροφορίες που εμφανίζονται στα επιστημονικά περιοδικά, κάνοντας ακόμη μικρότερο έλεγχο στα στοιχεία απ' ό,τι θα έκαναν εάν οι πληροφορίες προέρχονταν από άλλες πηγές» [σελ. 454 παρ.2]

Περί Προπαγάνδας (ή/και Περί Δημοσίων Σχέσεων)

Ενδιαφέρον απόσπασμα από το βιβλίο των Sheldon Rampton & John Stauber με τίτλο “Η μεγάλη απάτη. Η επιστήμη στην υπηρεσία των εταιρειών” που, κυκλοφορεί, σε μετάφραση Κασσιανής Μπουλούκου, από τις εκδόσεις Οξύ [http://www.biblionet.gr/main.asp?page=showbook&bookid=144844]. Το βιβλίο προσεγγίζει ένα πολύ σπουδαίο ζήτημα, όπως προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο του, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό και συνιστώ να το προμηθευτείτε και να το διαβάσετε. Το συγκεκριμένο απόσπασμα προέρχεται από τις σελίδες 431επ.

Αναγνωρίζοντας την προπαγάνδα

Μεταξύ του Α' και του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η βιομηχανία δημοσίων σχέσεων των Ηνωμένων Πολιτειών και η αυξανόμενη χρήση της προπαγάνδας από φασιστικές και κομουνιστικές κυβερνήσεις έδωσε την ώθηση σε μια ομάδα κοινωνιολόγων και δημοσιογράφων να ιδρύσουν μια αξιοσημείωτη οργάνωση που αποκαλείται Ινστιτούτο Ανάλυσης της Προπαγάνδας (ΙΡΑ). Το ΙΡΑ εξέδιδε ένα περιοδικό το οποίο εξέταζε και αποκάλυπτε τις πρακτικές χειραγώγησης από διαφημιστές, επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και άλλες οργανώσεις. Άφοβα εκλεκτικό, δεν υποτασσόταν σε κομματικές κατευθύνσεις και συγκέντρωνε την ενέργεια του στο να μελετά τους τρόπους με τους οποίους μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η προπαγάνδα για να χειραγωγήσει αισθήματα. Είναι ευρέως γνωστό για την αναγνώριση αρκετών βασικών τύπων ή ρητορικών τεχνασμάτων που χρησιμοποιούνται από τους προπαγανδιστές.

1. Ύβρεις. Αυτή η τεχνική, στην πιο χοντροκομμένη της μορφή, αφορά τη χρήση υβριστικών σχολίων. Ο Newt Gingrich, πρώην Αντιπρόσωπος του αμερικανικού Κοινοβουλίου, έχει αναφερθεί ότι χρησιμοποιούσε σκόπιμα αυτή την τακτική, κυκλοφορώντας μία λίστα από αρνητικούς χαρακτηρισμούς και εκφράσεις που έπρεπε να χρησιμοποιούν οι Ρεπουμπλικάνοι όταν μιλούσαν για τους πολιτικούς τους αντιπάλους - εκφράσεις όπως «προδοσία», «διαφθορά», «σήψη», «αποτυχία», «υποκρισία», «ριζικά», «ανεπίτρεπτο» και «σπατάλη». Ο όρος «ψευδεπιστήμη» […] εμπίπτει στην ίδια στρατηγική. Όταν χρησιμοποιούνται ύβρεις, το ΙΡΑ συστήνει στους ανθρώπους να κάνουν στον εαυτό τους τις παρακάτω ερωτήσεις: Τι σημαίνει αυτή η λέξη για εκείνους; Η ιδέα που βρίσκεται πίσω από τη συγκεκριμένη λέξη έχει σχέση με την πραγματική της έννοια; Μήπως απορρίπτεται η ιδέα που υπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα μου μέσω μιας υβριστικής ονομασίας που δεν είναι της αρεσκείας μου;

2. Απαστράπτουσες γενικότητες. Αυτή η τεχνική είναι η αντίθεση εκείνης των ύβρεων. Αντί για βρισιές χρησιμοποιεί λέξεις που δημιουργούν ισχυρά θετικά αισθήματα - λέξεις όπως «δημοκρατία», «πατριωτισμός», «μητρότητα», «επιστήμη», «πρόοδος», «ευημερία». Στους πολιτικούς αρέσει πολύ να μιλούν με αυτούς τους όρους. Ο Newt Gingrich συμβούλεψε τους Ρεπουμπλικάνους να χρησιμοποιούν λέξεις όπως «φροντίζω», «παιδιά», «επιλογή», «αφοσίωση», «κοινή λογική», «όνειρο», «καθήκον», «εξουσιοδότηση», «ελευθερία» και «σκληρή εργασία», όταν μιλούν για τον εαυτό τους και τα προγράμματα τους. Οι Δημοκρατικοί φυσικά χρησιμοποιούν την ίδια στρατηγική. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, την ομιλία του Προέδρου Κλίντον σχετικά με το «μέλλον», την «ανάπτυξη της οικονομίας» ή το σλόγκαν της προεκλογικής του εκστρατείας: «Εξακολουθώ να πιστεύω σ' ένα μέρος που λέγεται Ελπίδα».

3. Ευφημισμοί. Άλλος ένας τρόπος στο παιχνίδι των λέξεων. Αντί να επιχειρούν να συσχετίσουν ορισμούς με κάτι θετικό ή αρνητικό, οι ευφημισμοί απλώς προσπαθούν να κρύψουν το νόημα των όσων συζητούνται με την αντικατάσταση απλών λέξεων με επιστημονικές ασυναρτησίες. Ο καθηγητής William Lutz του Πανεπιστημίου Rutgers έχει γράψει αρκετά βιβλία σχετικά με αυτήν τη στρατηγική, με πιο πρόσφατο το Doublespeak Defined. Παραδείγματα περιλαμβάνουν τη χρήση του όρου «στρατηγική διαστρέβλωση» ως ευφημισμό για το «ψέματα», ή τον όρο «εργατική μετάβαση» ως υποκατάστατο της «απόλυσης». Οι ευφημισμοί είναι επίσης υπεύθυνοι για τη μετατροπή των κοινών ακαθαρσιών σε «ρυθμισμένα οργανικά θρεπτικά συστατικά» που δεν βρομάνε, αλλά απλώς «περνούν το κατώφλι της οσμής».

4. Μεταφορά. Μια μέθοδος που περιγράφεται από το ΙΡΑ ως μηχανισμός με τον οποίο ο προπαγανδιστής μεταφέρει εξουσία, συναίνεση και αίγλη από κάτι που σεβόμαστε και λαμβάνουμε υπόψη σε κάτι που εκείνος θέλει να μας κάνει να δεχτούμε. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι από μας εκτιμούμε και σεβόμαστε την εκκλησία και το έθνος μας. Αν ο προπαγανδιστής πετύχει να πείσει την εκκλησία ή το έθνος μας να εγκρίνει μία εκστρατεία εκ μέρους κάποιου προγράμματος, μεταφέρει μ' αυτό τον τρόπο την εξουσία, την έγκριση και την αίγλη της εκκλησίας σε αυτό το πρόγραμμα. Έτσι, μπορεί ν' αποδεχτούμε κάτι που υπό διαφορετικές συνθήκες θα απορρίπταμε. Το 1998 το Αμερικανικό Συμβούλιο για την Επιστήμη και την Υγεία συνέλαβε αυτό που αποκαλούσε «επιτροπή γαλάζιας κορδέλας», μια επιτροπή επιστημόνων για τα ρίσκα της υγείας σε σχέση με τους φθαλίτες, μία τάξη χημικών πρόσθετων που χρησιμοποιείται στο μαλακό βινύλιο των παιδικών παιχνιδιών. Οι γνώστες του ιστορικού της ACSH δεν εξεπλάγησαν όταν η επιτροπή της γαλάζιας κορδέλας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι φθαλίτες είναι ασφαλείς. Η αληθινή πρόθεση της επιτροπής ήταν στο κάτω-κάτω να περιβάλει με την αίγλη της επιστήμης τα χημικά που η ACSH υπερασπιζόταν.

5. Τεκμηρίωση. Είναι ένας μηχανισμός με τον οποίο αξιέπαινα στον τομέα τους άτομα δίνουν την έγκριση τους σε μία ιδέα, ένα προϊόν ή ένα σκοπό. Οι εταιρείες δημητριακών βάζουν την εικόνα διάσημων αθλητών στις συσκευασίες τους, οι πολιτικοί επιζητούν τη στήριξη διάσημων ηθοποιών και οι ομάδες ακτιβιστών ζητούν από διασημότητες να έρθουν να μιλήσουν στις συγκεντρώσεις τους. Κάποιες φορές, αυτό είναι οφθαλμοφανές. Πάντως, το ΙΡΑ συστήνει να γίνονται ερωτήσεις: Γιατί θα έπρεπε να θεωρούμε αυτό το άτομο (ή τον οργανισμό ή την έκδοση) ως αξιόπιστη πηγή πληροφοριών σχετικά με το εν λόγω θέμα; Μπορεί η ιδέα να σταθεί μόνη της, στηριγμένη στις δικές της δυνάμεις, χωρίς τη βοήθεια της επιβεβαίωσης;

6. Απλοί άνθρωποι. Αυτός ο μηχανισμός επιχειρεί να αποδείξει ότι ο ομιλητής «είναι ένας από μας». Ακόμα και ένας σπασίκλας πολύ εκατομμυριούχος όπως ο Μπιλ Γκέιτς προσπαθεί να δώσει την εντύπωση ότι είναι ένας απλός τύπος που απολαμβάνει το φαστ φουντ και τις δημοφιλείς ταινίες. Και οι πολιτικοί χρησιμοποιούν την ίδια τακτική σε βαθμό υπερβολής: Ο Τζορτζ Μπους επιμένει ότι τρώει χοιρινά μπριζολάκια, η Χίλαρι Κλίντον μιλάει με νότια προφορά. Σχεδόν κάθε μέλος του αμερικανικού Κογκρέσου είναι εκατομμυριούχος, αλλά δεν θα το καταλάβαινε κάποιος από τον τρόπο που παρουσιάζουν τον εαυτό τους.

7. Ακολουθώντας το ρεύμα. Αυτός ο μηχανισμός επιχειρεί να σε πείσει ότι όλοι υποστηρίζουν μία συγκεκριμένη ιδέα, κι έτσι θα πρέπει να την υποστηρίξεις κι εσύ. Κάποιες φορές, οι δημοσκοπήσεις επινοούνται γι' αυτόν το συγκεκριμένο σκοπό, όπως η λεγόμενη «Δοκιμασία της Pepsi», η οποία ισχυριζόταν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν τη γεύση της Pepsi από τη γεύση της Coca-Cola. «Ο προπαγανδιστής κλείνει κάποια αίθουσα, νοικιάζει ραδιοφωνικούς σταθμούς, γεμίζει ένα μεγάλο στάδιο, κατεβάζει ένα εκατομμύριο άτομα ή τουλάχιστον ένα μεγάλο αριθμό ατόμων σε μία παρέλαση», παρατηρεί το ΙΡΑ. «Χρησιμοποιεί σύμβολα, χρώματα, μουσική, κίνηση, όλες τις θεατρικές τέχνες. Μας ωθεί να γράψουμε γράμματα, να στείλουμε τηλεγραφήματα, να συμμετάσχουμε στο σκοπό του. Απευθύνεται στην επιθυμία, κάτι κοινό σε όλους μας, ν' ακολουθήσουμε το πλήθος».

8. Φόβος. Αυτός ο μηχανισμός επιχειρεί να φτάσει σε έναν από τους πιο πρωτόγονους και ενστικτώδης φόβους σου. Οι πολιτικοί τον χρησιμοποιούν όταν μιλούν για την εγκληματικότητα και ισχυρίζονται ότι είναι υπερασπιστές του νόμου και της τάξης. Οι περιβαλλοντολόγοι τον χρησιμοποιούν όταν μιλούν για καρκίνο που προκαλείται από τη μόλυνση του περιβάλλοντος και σι αντίπαλοι τους χρησιμοποιούν το φόβο όταν ισχυρίζονται ότι οι αποτελεσματικοί περιβαλλοντικοί κανονισμοί θα καταστρέψουν την οικονομία και θα μειώσουν τις θέσεις εργασίας. Ο φόβος μπορεί να ωθήσει τους ανθρώπους να κάνουν πράγματα που υπό διαφορετικές συνθήκες δεν θα σκέφτονταν καν. Λίγοι άνθρωποι πιστεύουν ότι ο πόλεμος είναι καλό πράγμα, για παράδειγμα, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να πειστούν να στηρίξουν ένα συγκεκριμένο πόλεμο αν πιστέψουν ότι μάχονται απέναντι σ' έναν εχθρό ο οποίος είναι σκληρός, απάνθρωπος και αποφασισμένος να καταστρέψει όλα εκείνα που για τους ίδιους είναι σημαντικά»

«Για να μπορέσουμε να πάρουμε μια ιδέα σχετικά με τη σύγχρονη προπαγάνδα σε σύγκριση με αυτή του ΙΡΑ, παραθέτουμε τα δώδεκα στοιχεία που ο Sandman συστήνει στους πελάτες του να έχουν υπόψη στην προσπάθεια τους να μειώσουν το θυμό της κοινής γνώμης σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία. Όπως και στον κατάλογο του ΙΡΑ, έτσι και ο κατάλογος του Sandman περιλαμβάνει κυρίως ψυχολογικούς παράγοντες που επηρεάζουν το κοινό, αντί θεμάτων που θα μπορούσαν να θεωρηθούν «λογικά» και που συνδέονται περισσότερο με τους κινδύνους και τις βλάβες στη δημόσια υγεία. Οι παράγοντες αυτοί, έχουν, επιφανειακά τουλάχιστον, πολύ μικρή ομοιότητα με τους παράγοντες που περιλαμβάνει ο κατάλογος της ΙΡΑ:

1. Ακούσιοι - εκούσιοι. Ο Sandman παρατηρεί πως οι άνθρωποι έχουν λιγότερες πιθανότητες να εξαγριωθούν όταν θεωρήσουν πως εκείνοι είναι υπεύθυνοι για την επιλογή των επικίνδυνων παραγόντων και όχι κάποιος τρίτος. «Σκεφτείτε», προτείνει, «τη διαφορά ανάμεσα στο να σας σπρώξει κάποιος από μια απότομη πλαγιά και στην απόφαση σας να κάνετε σκι σε μια απότομη πλαγιά».

2. Φυσικοί - βιομηχανικοί. Οι άνθρωποι τείνουν να εμπιστεύονται οτιδήποτε διαφημίζεται ως «φυσικό»: Οργανικές τροφές, φυσικά εντομοκτόνα.

3. Γνώριμο - εξωτικό. «Οτιδήποτε εξωτικό και προϊόν υψηλής τεχνολογίας συνήθως προκαλεί περισσότερο θυμό από κάτι γνώριμο, αλλά επικίνδυνο (το σπίτι, το αυτοκίνητο, το βάζο με το φυστικοβούτυρο)».

4. Αξιομνημόνευτο - μη αξιομνημόνευτο. Εάν θέλετε να μειώσετε την οργή, προτιμήστε το μη αξιομνημόνευτο. «Ένα αξιομνημόνευτο ατύχημα, όπως το Λοβ Κανάλ, το Μποπάλ, το Τάιμς Μπιτς, κάνουν πιο εύκολη την αντίληψη του κινδύνου», εξηγεί ο Sandman. Ένα αξιομνημόνευτο σύμβολο ή εικόνα μπορούν να έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Γι' αυτό το λόγο, τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα που έβλαψαν τις πολύχρωμες πεταλούδες προκάλεσαν περισσότερες ανησυχίες απ' ό,τι κάποιο παρόμοιο γεγονός που θα αφορούσε κάποιο άλλο έντομο.

5. Τρομερό - μη τρομερό. Για παράδειγμα, ασθένειες όπως ο καρκίνος, το AIDS, η πανώλη και η φυματίωση προκαλούν πολύ μεγαλύτερη αναστάτωση από άλλες, όπως η καρδιακή νόσος.

6. Χρόνια - καταστροφική. Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώνονται κάθε χρόνο σε τροχαία δυστυχήματα, αλλά σπάνια τα δυστυχήματα αυτά αφορούν μεγάλες ομάδες ανθρώπων. Τα αεροπορικά δυστυχήματα είναι πολύ πιο σπάνια και προκαλούν λιγότερους θανάτους, αλλά επειδή ο αριθμός των θυμάτων ενός μόνο δυστυχήματος είναι μεγάλος, ο κόσμος τα φοβάται περισσότερο απ' ό,τι τα οδικά ταξίδια.

7. Γνώριμο - άγνωστο. Οι άνθρωποι τείνουν να αντιλαμβάνονται λιγότερο τους γνωστούς και μετρήσιμους κινδύνους από τους μη μετρήσιμους. Η άγνωστη πλευρά ενός κινδύνου τον κάνει πιο τρομακτικό.

8. Ελεγχόμενο απτό το άτομο - ελεγχόμενο από τους άλλους. Οι άνθρωποι τείνουν να αποφασίζουν εάν θέλουν να καπνίσουν, να αθληθούν ή να οδηγήσουν αυτοκίνητο. Συχνά όμως δεν μπορούν να αποφασίσουν εάν ένα εργοστάσιο μολύνει το περιβάλλον ή όχι.

9. Δίκαιο - άδικο. «Όσοι αναγκάζονται να υποβληθούν σε μεγαλύτερο κίνδυνο χωρίς κάποιο αντάλλαγμα απ’ ό,τι οι γείτονες του, θυμώνουν πολύ», λέει ο Sandman «ειδικά εάν η λογική πίσω από αυτό θυμίζει περισσότερο πολιτική και λιγότερο επιστήμη».

10. Ηθικά αποδεκτό - ηθικά μη αποδεκτό. Εάν πούμε πως ο κίνδυνος είναι μικρός, κανείς δεν πρόκειται να μας ακούσει, ειδικά όταν πρόκειται για έναν ηθικά μη αποδεκτό κίνδυνο. «Φανταστείτε ένα διευθυντή αστυνομικού τμήματος να επιμένει πως κάποιος που κακοποιεί παιδιά είναι "αποδεκτός κίνδυνος"», λέει ο Sandman.

11. Αξιόπιστες πηγές - αναξιόπιστες πηγές. Η «τεχνική των τρίτων προσώπων», για την οποία συζητήσαμε σε αυτό το βιβλίο, είναι μια στρατηγική των δημοσίων σχέσεων γύρω από τις προσπάθειες να τοποθετηθούν τα μηνύματα της βιομηχανίας στο στόμα αξιόπιστων πηγών,

12. Αξιόπιστες - αναξιόπιστες διαδικασίες. «Η γενική άποψη για την εταιρεία είναι πως είναι αξιόπιστη ή πως είναι ανέντιμη, πως ενδιαφέρεται ή πως είναι αδιάφορη;», ρωτά ο Samdman. «Ενημερώνει την κοινότητα γι' αυτό που πρόκειται να συμβεί πριν ληφθεί η απόφαση; Ακούει και απαντά στα ερωτήματα της κοινότητας;

Ο Sandman συστήνει στις εταιρείες ν' ακούν την κοινή γνώμη και ν' ανταποκρίνονται στις ανησυχίες της. Στην πραγματικότητα, όμως, οι συμβουλές του συχνά οδηγούν στη χειραγώγηση. Ένας τρόπος που χρησιμοποιούν η κυβέρνηση και οι εταιρείες για να δώσουν στο κοινό την αίσθηση πως οι δραστηριότητες τους είναι εκούσιες, παραδείγματος χάρη, είναι η δημιουργία των κοινοτικών συμβουλευτικών ομάδων (ΚΣΟ), οι οποίες ζητούν πάντοτε τη γνώμη της κοινής γνώμης»

«Και οι δύο κατάλογοι εστιάζουν στους ψυχολογικούς παράγοντες και όχι στις λογικές ανησυχίες. Αυτό είναι κάτι που είναι πολύ κοινό σε κάθε προπαγάνδα. Οι σύγχρονοι προπαγανδιστές συνεργάζονται με τους διαφημιστές και τις δημόσιες σχέσεις και μπορούν να σας διηγηθούν ατέλειωτες ιστορίες που «αποδεικνύουν» πόσο εύκολα μπορούν να χειραγωγηθούν οι ειδήσεις και η κοινή γνώμη με τη βοήθεια παράλογων προσφορών. Εμείς λέμε πως έτσι είναι οι άνθρωποι. Πως έτσι δουλεύουν τα Μ.Μ.Ε. Και πως μόνο κάποιος τυφλός δεν μπορεί να καταλάβει πως οι συναισθηματικές και παράλογες προσφορές συχνά καταλήγουν να χειραγωγούν την κοινή γνώμη. Αυτό όμως, είναι ένα μόνο μέρος της αλήθειας σχετικά με την ανθρώπινη φύση. Οι άνθρωποι είναι πολύπλοκα πλάσματα με πολυδιάστατες προσωπικότητες. Ο ποιητής Έζρα Πάουντ, παραδείγματος χάρη, ήταν ταυτόχρονα ένας ευαίσθητος καλλιτέχνης και ένας πρόστυχος αντισημίτης. Συχνά, ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εξαρτάται από την πλευρά της προσωπικότητάς μας που ζητά να εκφραστεί. Εάν απευθύνεστε στον καλό εαυτό κάποιου, τότε το αποτέλεσμα θα είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό που θα είχατε εάν προσπαθούσατε να ικανοποιήσετε τα χειρότερα ένστικτα του. Σ' ένα κόσμο γεμάτο προπαγάνδα δεν θα πρέπει να μας κάνει εντύπωση που συχνά αυτές που πετυχαίνουν είναι οι χειρότερες προσφορές. Αυτό που δεν μπορούν να σας πουν, όμως, οι προπαγανδιστές είναι εάν και σε ποιο βαθμό, ο παραλογισμός του κοινού ικανοποιεί το λόγο της δικής τους ύπαρξης. Αυτή είναι μια ερώτηση που πιθανόν να μπορείτε να την απαντήσετε εσείς καλύτερα από εκείνους, μαθαίνοντας τη διαφορά ανάμεσα στις στρατηγικές επικοινωνίας που σας φέρονται σα να είστε παιδιά και σε εκείνες που σας μεταχειρίζονται ως ενήλικα»

«Ζητώντας την κοινή συμμετοχή» [ή: Ένα βήμα προς την άμεση Δημοκρατία]

O γράφων, έχω κατ’ επανάληψη ασχοληθεί, στο άλλο μου ιστολόγιο (το “Seagull”), με το ζήτημα της άμεσης Δημοκρατίας [βλ. ενδεικτικώς εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2008/06/blog-post_30.html]. Με απασχολούσε και με απασχολεί, όμως, το ζήτημα των δυσκολιών που υπάρχουν, ώστε να εφαρμοστεί (!...) στα σύγχρονα τεράστια κράτη. Μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδέα βρήκα στο βιβλίο των Sheldon Rampton & John Stauber με τίτλο “Η μεγάλη απάτη. Η επιστήμη στην υπηρεσία των εταιρειών” που, κυκλοφορεί, σε μετάφραση Κασσιανής Μπουλούκου, από τις εκδόσεις Οξύ [http://www.biblionet.gr/main.asp?page=showbook&bookid=144844]. Το βιβλίο προσεγγίζει ένα πολύ σπουδαίο ζήτημα, όπως προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο του, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον και κατατοπιστικό και συνιστώ να το προμηθευτείτε και να το διαβάσετε. Ίσως να επανέλθω με κάποια αποσπάσματα για το συγκεκριμένο θέμα. Σπεύδω, όμως, να παραθέσω ένα απόσπασμα που, κατά τα προλεχθέντα, σχετίζεται με την Άμεση Δημοκρατία. Αντιγράφω από τις σελίδες 455- 459.

Ζητώντας την κοινή συμμετοχή

Το σύνθημα «αμφισβητώντας την εξουσία» ακούστηκε για πρώ­τη φορά από τα ριζοσπαστικά κινήματα της δεκαετίας του 1960. Μπορεί να περιλαμβάνει πολλή σοφία, είναι όμως ανεπαρκές. Χρειαζόμαστε την εξουσία στη ζωή μας: Ανθρώπους που μπο­ρούμε να εμπιστευθούμε για να φτιάξουν τ’ αυτοκίνητα μας και τους υπολογιστές μας, να μας βοηθήσουν όταν αρρωστήσουμε, να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε και να διαχειριστούμε κα­λύτερα τον κόσμο μας. Το ερώτημα, όμως, είναι τι είδους σχέση θέλουμε να έχουμε με την εξουσία. Θα πρέπει να είναι μια σχέ­ση όπου οι ειδικοί θα μας θεωρούν «κοπάδι», όπως πίστευε ο Edward Bernays; Ή θα πρέπει να είναι μια σχέση όπου οι ειδικοί θα υπηρετούν την κοινή γνώμη; Το θέμα δεν είναι εάν η εξου­σία θα πρέπει να υπάρχει, αλλά πώς θα την κάνουμε υπόλογη για τις πράξεις της.

Μια προσέγγιση για την απάντηση αυτού του προβλήμα­τος αναπτύχθηκε από το Ινστιτούτο Loka, έναν οργανισμό που εδρεύει στο Άμχερστ της Μασαχουσέτης και που από το 1987 ερ­γάζεται για την προώθηση των τρόπων με τους οποίους οι πολί­τες και οι εργαζόμενοι θα μπορέσουν να συμμετάσχουν στην επι­στημονική διαδικασία και τη λήψη των αποφάσεων. Μελετά μια επιτροπή πολιτών η οποία αποκαλείται «σύνοδος συναίνεσης». Κάποιες φορές αναφέρεται επίσης ως «πολιτικοί ένορκοι» ή «ένορκοι των πολιτών». Η σύνοδος συναίνεσης θυμίζει πολύ μια επιτροπή που έχει επιλεγεί τυχαία, όπως ακριβώς και οι ένορκοι στο δικαστήριο, μόνο που αντί να δικάζουν ποινικές υποθέσεις, προσπαθούν να πάρουν αποφάσεις για θέματα δημόσιας πολιτι­κής. Για να οργανωθεί μια σύνοδος συναίνεσης για κάποιο συγκε­κριμένο θέμα, πρέπει να διαφημιστεί στον τοπικό Τύπο, και να ζητηθούν «ντόπιοι εθελοντές» οι οποίοι θα επιλεγούν αναλόγως του εάν πληρούν τα δημογραφικά κριτήρια της κοινότητας. Επί­σης, θα πρέπει να μην έχουν πρότερη γνώση του θέματος που πρόκειται να συζητηθεί. Η τελική επιτροπή αποτελείται από δε­καπέντε μέλη, ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνονται οικοδόμοι, υπάλληλοι γραφείου και εργοστασίων και μορφωμένοι επαγγελ­ματίες. Οι συμμετέχοντες θα μελετήσουν, θα συζητήσουν μετα­ξύ τους και θα συμβουλευτούν τους τεχνικούς ειδικούς προτού συντάξουν μια αναφορά που θα συνοψίζει τα συμπεράσματα της ομάδας σχετικά με το θέμα που συζητήθηκε.

Η χρήση της συνόδου συναίνεσης γεννήθηκε στη Δανία και πλέον χρησιμοποιείται ευρέως ως η διαδικασία που δίνει στους συνηθισμένους πολίτες την ευκαιρία ν' ακουστούν σε ομιλίες σχετικές με την τεχνολογική πολιτική. «Δεν είναι μό­νο πως δίνεται η ευκαιρία στους απλούς πολίτες να ανέλθουν σε σημαντικές θέσεις, αλλά το προσεκτικά σχεδιασμένο πρό­γραμμα ανάγνωσης και συζήτησης μέσα σε μια ομάδα ανοιχτή στο κοινό, τους δίνει την ευκαιρία να ενημερωθούν πριν πάρουν μια απόφαση», λέει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Loka, Richard Svlove. «Τόσο ο δημόσιος χώρος συζήτησης όσο και η επακόλουθη κρίση και απόφαση, αποτυπωμένες με τη μορφή μιας γραπτής αναφοράς, αποτελούν το επίκεντρο της εθνικής προσοχής, συνήθως όταν το θέμα που συζητούν πρόκειται να παρουσιαστεί στο Κοινοβούλιο. Οι διασκέψεις συναίνεσης δεν έχουν σκοπό να υπαγορεύσουν τη δημόσια πολιτική, αλλά δί­νουν στους νομοθέτες μια ιδέα σχετικά με τις θέσεις των ψη­φοφόρων τους. Μπορούν, επίσης, να βοηθήσουν τη βιομηχα­νία να κρατηθεί μακριά από προϊόντα και διαδικασίες που είναι πιθανό να προκαλέσουν δημόσια αντίδραση».

[…………………………………………………………..]

Υπάρχουν μόνο λίγα παραδείγματα σχετικά με το πώς μπο­ρεί η δημοκρατία και η συμμετοχή των πολιτών να επηρεάσει τη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Τα εμπόδια για την πραγματοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν είναι τε­χνικά ή οικονομικά, αλλά κοινωνικά και πολιτικά. Η αποτυχία της κοινωνίας να ενσωματώσει τη συμμετοχή των πολιτών στην επιστημονική διαδικασία αντανακλά την υπόθεση πως τα επιστημονικά θέματα είναι πολύ πολύπλοκα για τον απλό πο­λίτη Το 1992 μια μελέτη που έγινε από το John Doble και την Amy Richardson εκ μέρους του Ιδρύματος Δημόσιων Θεμάτων, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ιδρύθηκε από τον Daniel Yankelovich, έδειξε πως ακόμη και όσοι δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία στα επιστημονικά θέματα μπορούν να τα καταφέρουν καλά στις αποφάσεις σχετικά με την επιστημονική πολιτική. Οι Doble και Richardson επέλεξαν ένα αντιπροσωπευτικό δείγ­μα 402 πολιτών από διάφορα μέρη των Η.Π.Α. Τους έδωσαν σύντομες και καλά διατυπωμένες παρουσιάσεις σχετικά με δύο πολύπλοκα τεχνικά θέματα (φαινόμενο του θερμοκηπίου και απόρριψη στερεών λυμάτων) και κατόπιν τους ζήτησαν να συζητήσουν και ν' αποφασίσουν ποια θα ήταν, κατά τη γνώμη τους, η καλύτερη πολιτική λύση γι' αυτά τα θέματα. Οι Doble και Richardson ρώτησαν, επίσης, 418 εξέχοντες Αμερικανούς επιστήμονες σχετικά με τα ίδια θέματα. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν ήταν πως οι πολίτες που συμμετείχαν στη μελέτη κατέληξαν στα ίδια συμπεράσματα όπως και οι επιστή­μονες. Σε ό,τι αφορά το φαινόμενο του θερμοκηπίου, και οι δύο ομάδες προτίμησαν ν' αυξηθούν οι δαπάνες για τις δημόσιες συγκοινωνίες, να τοποθετηθούν καλύτερα συστήματα διύλισης των καυσίμων στ' αυτοκίνητα, να ενθαρρύνουν τους πολίτες να εξοικονομούν ενέργεια και να δημιουργηθούν προγράμματα αναδάσωσης. «Τα συμπεράσματα μας ήταν ότι το κοινό ως σύ­νολο, και όχι μόνο εκείνοι που ασχολούνται με την επιστήμη, έχουν την εξυπνάδα να προσεγγίζουν πολύπλοκα δέματα, ακό­μη και όταν οι ειδικοί είναι αβέβαιοι» δήλωσαν οι ερευνητές. Ακόμη και όταν οι δύο ομάδες πήραν διαφορετικές αποφά­σεις, πρόσθεσε ο Doble, οι διαφορές «έδειχναν να προέρχονται όχι από την επιστημονική κατανόηση αλλά από το διαφορε­τικό τρόπο που επηρεάζουν οι αξίες την κρίση τους». Παρα­δείγματος χάρη, οι επιστήμονες «κατανόησαν πολύ καλά πως η πυρηνική ενέργεια δεν συμβάλλει στο πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και ένιωσαν πως η χώρα χρειάζεται να χτίσει νέα πυρηνικά εργοστάσια. Το 68% των επιστημόνων το υποστήριξαν». Αντίθετα, το 36% των μη επιστημόνων πιστεύ­ουν πως πρέπει να κατασκευαστούν περισσότερα πυρηνικά εργοστάσια αλλά «στην ομάδα συζήτησης, όταν συζητούσαν για το θέμα, φάνηκε πως οι ανησυχίες τους δεν ήταν τεχνικής φύσης αλλά διοικητικής... Δεν εμπιστεύονταν τις εταιρείες ενέργειας, τους οργανισμούς κοινής ωφέλειας, τις κυβερνητι­κές ρυθμίσεις, τις επιτροπές που τα επέβλεπαν όλ' αυτά, δεν εμπιστεύονταν αυτές τις ομάδες για να διαχειριστούν ασφαλώς αυτή την τεχνολογία». Με άλλα λόγια, καταλάβαιναν αρκετά καλά τα τεχνικά θέματα, αλλά για το κοινό αυτά δεν ήταν τα σημαντικότερα।